Trong đời sống xã hội, bên cạnh những người có đầy đủ điều kiện về nhận thức, sức khỏe, kinh tế và khả năng tiếp cận pháp luật để tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, vẫn còn những người do đặc điểm về độ tuổi, hoàn cảnh, sức khỏe hoặc điều kiện sống mà dễ trở thành đối tượng bị xâm phạm quyền dân sự. Trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ đang mang thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, người mất năng lực hành vi dân sự và người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn là những nhóm được pháp luật đặc biệt quan tâm, bảo vệ.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công đã mở ra một cơ chế pháp lý có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nghị quyết không chỉ tạo thêm công cụ pháp lý để Viện kiểm sát chủ động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những người khó có khả năng tự bảo vệ mình, mà còn thể hiện sâu sắc quan điểm lấy con người làm trung tâm, bảo đảm công bằng và tiến bộ xã hội.
Nhóm yếu thế – đối tượng được bảo vệ của Nghị quyết 205/2025/QH15
Một trong những điểm nổi bật của Nghị quyết 205/2025/QH15 là xác định rõ các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương được hưởng cơ chế bảo vệ đặc thù. Theo đó, Nghị quyết xác định 06 nhóm gồm: trẻ em; người cao tuổi; người khuyết tật; phụ nữ đang mang thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi; người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và người mất năng lực hành vi dân sự; người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn theo quy định của pháp luật.
Trẻ em là đối tượng thuộc nhóm yếu thế được Nghị quyết 205/2025/QH15 bảo vệ.
(Ảnh chụp tiết sinh hoạt ngoại khóa của các em học sinh trường THCS Tảo Dương Văn - Ảnh tự chụp)
Việc xác định cụ thể các nhóm đối tượng này có ý nghĩa rất thiết thực. Đây đều là những chủ thể có thể gặp hạn chế nhất định trong việc nhận thức, tiếp cận thông tin pháp luật, thu thập tài liệu, chứng cứ hoặc thực hiện các thủ tục tố tụng để bảo vệ quyền lợi của mình.
Đối với một đứa trẻ chưa được đăng ký khai sinh, vấn đề tưởng như chỉ là một thủ tục hành chính nhưng thực tế lại liên quan trực tiếp đến việc xác lập tư cách pháp lý của một con người. Không có giấy khai sinh, trẻ có thể gặp khó khăn trong việc đi học, tiếp cận các dịch vụ y tế, hưởng chính sách an sinh xã hội và thực hiện nhiều quyền công dân khác.
Đối với người cao tuổi neo đơn, người khuyết tật hoặc người có khó khăn trong nhận thức, việc tự mình tìm đến các cơ quan pháp luật, xác định quyền bị xâm phạm, thu thập chứng cứ và theo đuổi một vụ việc dân sự có thể là điều vượt quá khả năng. Phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con nhỏ cũng có thể gặp những hạn chế nhất định về điều kiện, thời gian và khả năng tự bảo vệ quyền lợi.
Chính trong những trường hợp như vậy, ý nghĩa của Nghị quyết 205 được thể hiện rõ nét: pháp luật không chỉ dừng lại ở việc trao quyền bình đẳng về mặt hình thức, mà còn tạo cơ chế để những người yếu thế thực sự có khả năng tiếp cận công lý.
Có thể nói, Nghị quyết 205 đã bổ sung một “cánh tay pháp lý” quan trọng để Nhà nước chủ động hơn trong việc bảo vệ những người dễ bị tổn thương, đồng thời góp phần đưa tinh thần thượng tôn pháp luật, công bằng và nhân văn đi sâu vào đời sống xã hội.
VKSND Khu vực 6 phát huy ý nghĩa nhân văn của Nghị quyết bằng những hoạt động thiết thực
Nhận thức rõ ý nghĩa của Nghị quyết 205/2025/QH15, VKSND Khu vực 6 đã xác định việc triển khai Nghị quyết không chỉ là nhiệm vụ nghiệp vụ mới mà còn là trách nhiệm chính trị, pháp lý gắn với việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân và phục vụ Nhân dân.
Chủ động tuyên truyền, đưa Nghị quyết đến gần người dân
Ngay từ khi triển khai Nghị quyết, VKSND Khu vực 6 đã chú trọng công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật theo hướng tích cực, thường xuyên và gần dân. Đơn vị phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức các hội nghị tuyên truyền, phổ biến những nội dung cơ bản của Nghị quyết 205, qua đó giúp cán bộ, đoàn thể và Nhân dân nhận thức rõ hơn về các nhóm đối tượng được bảo vệ cũng như vai trò của Viện kiểm sát trong cơ chế thí điểm.
Đây là cách làm có ý nghĩa quan trọng. Bởi một chính sách dù nhân văn đến đâu cũng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dân biết, hiểu và có thể tiếp cận. Việc tuyên truyền thường xuyên giúp người dân, nhất là những người thuộc nhóm yếu thế và gia đình của họ, nhận biết được quyền lợi của mình, biết nơi có thể tìm kiếm sự hỗ trợ khi quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.
Tiếp nhận nhanh, nắm bắt kịp thời những trường hợp yếu thế bị xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp.
Cùng với tuyên truyền, VKSND Khu vực 6 chú trọng phát hiện kịp thời, tiếp nhận và xử lý thông tin từ thực tiễn. Đây là khâu có ý nghĩa quyết định, bởi nhiều trường hợp người yếu thế bị xâm phạm quyền lợi nhưng bản thân họ hoặc người thân không biết cách thức yêu cầu cơ quan có thẩm quyền bảo vệ.
Từ việc tiếp nhận thông tin trực tiếp của người dân, rà soát tình hình và phối hợp với chính quyền cơ sở, VKSND Khu vực 6 đã phát hiện, xác minh những trường hợp trẻ em chưa được đăng ký khai sinh – một dạng xâm phạm trực tiếp đến quyền cơ bản của trẻ em.
Những kết quả mang giá trị nhân văn sâu sắc
Vụ việc bà Nguyễn Thị Hạnh, sinh năm 1956, trú tại: TDP Trung Bình, phường Dương Nội, TP Hà Nội có 03 cháu nội đang ở độ tuổi học tiểu học chưa được cấp giấy khai sinh là một trường hợp như thế. Hoàn cảnh gia đình bà Hạnh khó khăn, bố của 03 cháu đang chấp hành án tù do vi phạm pháp luật, mẹ đã bỏ đi và các cháu không có giấy chứng sinh nên việc yêu cầu cấp giấy khai sinh vô cùng khó khăn dù trong nhiều năm liền, bà Hạnh đã kiên trì nhiều lần đến các sở, ban ngành. Qua các kênh tuyên truyền, bà Hạnh đã biết và gửi đơn trình bày sự việc đến Viện kiểm sát nhân dân khu vực 6. Ngay khi tiếp nhận thông tin, Lãnh đạo cơ quan đã cho ý kiến chỉ đạo, thành lập các tổ công tác xác minh khẩn trương tại các Bệnh viện nơi sinh các cháu, tình trạng cư trú của mẹ đẻ, thu thập ý kiến của bố đẻ các cháu, song song với đó làm việc với các phòng chuyên môn của UBND phường Dương Nội để hoàn tất thủ tục cấp giấy khai sinh cho 03 cháu.
Viện KSND khu vực 6 trao giấy khai sinh cho 03 trẻ em (cháu nội của bà Nguyễn Thị Hạnh)
tại UBND phường Dương Nội.
Sau nhiều ngày nỗ lực, phối hợp cùng UBND phường Dương Nội, 03 cháu bé đã được trao giấy khai sinh vào ngày 21/4/2026 tại UBND phường Dương Nội. Đây là "tấm vé" pháp lý đầu tiên giúp các cháu được bảo vệ quyền lợi trong cuộc sống. Thông qua hoạt động này, các em nhỏ không chỉ được ghi nhận về mặt pháp lý mà còn có cơ hội tiếp cận đầy đủ các chính sách an sinh xã hội như đăng ký cư trú, cấp mã số định danh cá nhân, tham gia bảo hiểm y tế và các quyền lợi thiết yếu khác.
Bên cạnh đó, qua công tác giải quyết vụ án Tranh chấp hôn nhân gia đình, Kiểm sát viên VKSND Khu vực 6 cũng đã kịp thời phát hiện 01 trường hợp trẻ em không được cấp giấy khai sinh nên đã chủ động báo cáo và ban hành kiến nghị đối với UBND xã Xuân Mai, thành công yêu cầu cấp giấy khai sinh cho cháu Trần Ngọc Minh Anh, sinh năm 2022.
Không dừng lại ở đó, hiện nay, VKSND Khu vực 6 đã tiếp nhận thông tin và đang tiến hành hỗ trợ khởi kiện đối với 01 trường hợp trẻ em chưa được cấp giấy khai sinh, đó là cháu Đỗ Hải Đăng, sinh năm 2024 tại xã Bình Minh, TP Hà Nội.
Lãnh đạo, kiểm sát viên VKSND Khu vực 6 bào cáo Phòng 9
về việc hỗ trợ khởi kiện để cấp giấy khai sinh cho cháu Đỗ Hải Đăng.
Những kết quả bước đầu tuy chưa phải là con số lớn, nhưng lại có giá trị đặc biệt bởi mỗi vụ việc gắn với một hoàn cảnh cụ thể, một con người cụ thể và một quyền lợi cụ thể cần được bảo vệ.
Bảo vệ nhóm yếu thế là bảo đảm công bằng xã hội – cũng chính là ý nghĩa nhân văn của Nghị quyết 205
Công bằng xã hội không đơn thuần là mọi người được đối xử giống nhau, mà còn là những người có hoàn cảnh khó khăn hơn phải được tạo điều kiện để có thể tiếp cận công lý một cách thực chất.
Ở góc độ đó, Nghị quyết 205/2025/QH15 mang một thông điệp nhân văn rõ ràng: không để bất kỳ ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình tiếp cận và bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Từ góc độ hoạt động kiểm sát, việc triển khai Nghị quyết 205 cũng đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên. Không chỉ nắm chắc pháp luật, người cán bộ Kiểm sát còn phải chủ động, nhạy bén trong phát hiện vấn đề, gần dân, sát cơ sở và có tinh thần trách nhiệm đối với những hoàn cảnh cần được bảo vệ.
Đây cũng là tinh thần mà tập thể lãnh đạo, công chức VKSND Khu vực 6 xác định tiếp tục giữ vững và phát huy trong thời gian tới. Mỗi cán bộ, Kiểm sát viên sẽ tiếp tục nâng cao trách nhiệm, chủ động nắm bắt tình hình, kịp thời phát hiện những trường hợp quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương bị xâm phạm; đồng thời tăng cường tuyên truyền để Nghị quyết 205 thực sự trở thành một cơ chế pháp lý gần gũi, thiết thực với người dân.
Ngọc Ánh - Viện KSND khu vực 6