Trong thực tiễn giải quyết các vụ án hình sự về hành vi đánh bạc trái phép, việc xác định đúng tội danh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm bảo đảm xử lý đúng người, đúng tội, đúng quy định của pháp luật. Tuy nhiên, đối với trường hợp người tổ chức đánh bạc đồng thời trực tiếp tham gia đánh bạc tại địa điểm do mình tổ chức, thực tiễn áp dụng pháp luật hiện nay vẫn còn tồn tại những cách hiểu và xử lý khác nhau. Trên cơ sở nghiên cứu quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) và tổng hợp thực tiễn xét xử, bài viết trao đổi một số vấn đề nhằm góp phần làm rõ và hướng tới áp dụng thống nhất pháp luật.
1. Thực trạng áp dụng pháp luật trong định tội danh
Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định tội “Đánh bạc” tại Điều 321 và tội “Tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc” tại Điều 322 với nội hàm điều chỉnh các hành vi khác nhau. Tuy nhiên, trong thực tiễn đã xuất hiện trường hợp người phạm tội vừa thực hiện hành vi tổ chức đánh bạc, vừa trực tiếp tham gia đánh bạc tại địa điểm do mình tổ chức. Một tình huống điển hình là việc tổ chức đánh bạc dưới các hình thức bài lá, trong đó người tổ chức quy ước số lượng người chơi tối thiểu (ví dụ như trong các ván poker) và trong trường hợp thiếu người thì trực tiếp tham gia để bảo đảm việc vận hành ván bài, đồng thời vẫn thực hiện việc thu tiền hồ hoặc hưởng lợi từ hoạt động đánh bạc. Qua nghiên cứu các bản án đã có hiệu lực pháp luật được công bố cho thấy tồn tại hai xu hướng xử lý khác nhau.
Theo xu hướng thứ nhất, người phạm tội bị xử lý về cả hai tội danh. Chẳng hạn, tại Bản án hình sự sơ thẩm số 32/2022/HS-ST ngày 15/6/2022 của Tòa án nhân dân huyện A, tỉnh Q, Hội đồng xét xử nhận định: “Bị cáo là người khởi xướng, tổ chức cho các đối tượng khác tham gia đánh bạc, đồng thời bị cáo cũng trực tiếp tham gia đánh bạc được thua bằng tiền. Do đó, hành vi của bị cáo đã đủ yếu tố cấu thành tội Tổ chức đánh bạc theo Điều 322 và tội Đánh bạc theo Điều 321 Bộ luật Hình sự.”. Tương tự, tại Bản án hình sự sơ thẩm số 14/2021/HS-ST ngày 10/3/2021 của Tòa án nhân dân huyện B, tỉnh M, Tòa án nhận định: “Ngoài việc tổ chức địa điểm, chuẩn bị công cụ cho các đối tượng đánh bạc, bị cáo còn trực tiếp tham gia đánh bạc và có được thua bằng tiền. Vì vậy, bị cáo phải chịu trách nhiệm hình sự về hai tội danh là Tổ chức đánh bạc và Đánh bạc.”
Ngược lại, theo xu hướng thứ hai, người phạm tội chỉ bị xử lý về tội “Tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc”. Tại Bản án hình sự sơ thẩm số 58/2023/HS-ST ngày 20/9/2023 của Tòa án nhân dân quận C, thành phố Hà Nội, Hội đồng xét xử nhận định: “Mặc dù bị cáo có tham gia đánh bạc cùng các đối tượng khác, nhưng hành vi này gắn liền với quá trình tổ chức đánh bạc, nhằm duy trì hoạt động của sới bạc, nên không cần thiết xử lý bị cáo thêm về tội Đánh bạc”. Cùng quan điểm, tại Bản án hình sự sơ thẩm số 77/2022/HS-ST ngày 05/12/2022 của Tòa án nhân dân thành phố D, tỉnh H, Tòa án xác định: “Hành vi trực tiếp tham gia đánh bạc của bị cáo không mang tính độc lập mà là một bộ phận trong hành vi tổ chức đánh bạc, do đó việc xử lý bị cáo về tội Tổ chức đánh bạc là đã phản ánh đầy đủ tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.”
Thực tiễn nêu trên cho thấy sự không thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật đối với cùng một dạng hành vi.
2. Quan điểm pháp lý về định tội danh
Từ thực tiễn nêu trên, có thể nhận diện 02 quan điểm chính, như sau:
Quan điểm thứ nhất cho rằng cần xử lý người phạm tội về cả hai tội danh, với lập luận rằng hành vi tổ chức đánh bạc và hành vi tham gia đánh bạc là hai hành vi độc lập, mỗi hành vi đều thỏa mãn dấu hiệu cấu thành của một tội phạm.
Quan điểm thứ hai cho rằng chỉ cần xử lý về tội Tổ chức đánh bạc, bởi hành vi tổ chức mang tính chất bao trùm và quyết định đối với toàn bộ hoạt động đánh bạc.
Từ góc độ khoa học pháp lý, tác giả cho rằng quan điểm thứ hai có cơ sở hợp lý hơn, bởi:
Thứ nhất, hành vi tổ chức đánh bạc là hành vi trung tâm, thể hiện ở việc thiết lập, điều hành và duy trì hoạt động đánh bạc. Đây là hành vi có tính chất nguy hiểm cao hơn và có phạm vi tác động rộng hơn so với hành vi đánh bạc đơn thuần.
Thứ hai, trong nhiều trường hợp, việc người tổ chức trực tiếp tham gia đánh bạc không mang tính độc lập mà nhằm phục vụ cho việc duy trì hoạt động đánh bạc, ví dụ như để bảo đảm đủ số lượng người chơi hoặc tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đánh bạc diễn ra.
Thứ ba, nếu xử lý đồng thời hai tội danh trong trường hợp này sẽ dẫn đến việc đánh giá trùng lặp bản chất nguy hiểm của hành vi, không phù hợp với nguyên tắc xử lý trong luật hình sự.
Do đó, trong đa số trường hợp, cần xác định hành vi tổ chức đánh bạc là hành vi chính để định tội danh, còn hành vi tham gia đánh bạc của người tổ chức chỉ nên được xem xét như tình tiết phản ánh mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.
3. Kiến nghị và đề xuất
Để bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong thực tiễn, tác giả đề xuất một số kiến nghị sau:
Thứ nhất, Lãnh đạo liên ngành Trung ương sớm nghiên cứu, ban hành văn bản hướng dẫn tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải quyết các vụ án Tổ chức đánh bạc và Đánh bạc, trong đó cần làm rõ việc định tội danh đối với trường hợp người tổ chức đánh bạc đồng thời trực tiếp tham gia đánh bạc tại địa điểm do mình tổ chức, nhằm bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong thực tiễn.
Thứ hai, cần tăng cường công tác tổng kết thực tiễn xét xử đối với các vụ án về tội Tổ chức đánh bạc và Đánh bạc; đồng thời lựa chọn, công bố các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật mang tính điển hình, có giá trị hướng dẫn áp dụng pháp luật để làm cơ sở tham khảo, góp phần định hướng nhận thức và bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng.
Vấn đề nêu trên vẫn còn có thể tiếp tục được nghiên cứu, trao đổi từ nhiều góc độ khác nhau. Do đó, tác giả mong muốn nhận được thêm các ý kiến trao đổi, góp ý từ các nhà nghiên cứu và những người làm công tác thực tiễn nhằm hoàn thiện hơn nhận thức và góp phần áp dụng thống nhất pháp luật trong lĩnh vực này./.
Phạm Thu Phương Anh – Phòng 2