Thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công; Thông tư liên tịch số 09/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-KTNN-TTCP-BCA-BTP-BTC-BCT-BXD-BYT-BNNMT-BVHTTDL-BDTTG ngày 03/11/2025 hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 205/2025/QH15; Chỉ thị số 04-CT/TU ngày 30/12/2025 của Thành ủy Hà Nội về triển khai thực hiện Nghị quyết số 205 của Quốc hội.
Ngày 11/8/2026, Viện KSND khu vực 12 - Hà Nội đã ban hành Quyết định khởi kiện vụ án dân sự công ích số 02/QĐ-VKS trong lĩnh vực đất đai, yêu cầu khôi phục quyền quản lý đất đai của Nhà nước đối với diện tích đất công bị sử dụng trái quy định pháp luật.
Đây là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình triển khai cơ chế tố tụng công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 trên địa bàn thành phố Hà Nội. Tính đến thời điểm hiện tại, Viện KSND khu vực 12 - Hà Nội là đơn vị đầu tiên trong mười hai Viện kiểm sát khu vực - Hà Nội trực tiếp ban hành Quyết định khởi kiện vụ án dân sự tố tụng công ích trong lĩnh vực đất đai, thể hiện tinh thần chủ động, quyết liệt, dám nghĩ, dám làm và trách nhiệm cao của tập thể lãnh đạo, Kiểm sát viên, công chức đơn vị trong việc cụ thể hóa chủ trương lớn của Quốc hội về tăng cường vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong bảo vệ lợi ích công, bảo vệ tài sản công và trật tự quản lý nhà nước về đất đai.
Đại diện Viện KSND Khu vực 12 - Hà Nội làm việc với Phòng kinh tế UBND xã Ứng Hoà
Theo Quyết định khởi kiện, người bị khởi kiện là bà Chu Thanh N, sinh năm 1983, trú tại thôn Trung Tú, xã Ứng Hòa, thành phố Hà Nội; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là Ủy ban nhân dân xã Ứng Hòa, thành phố Hà Nội. Nội dung vụ án xác định bà Chu Thanh N đang sử dụng diện tích đất công tại thửa đất số 87, tờ bản đồ số 15, diện tích thực tế hiện nay là 1.830m2 tại thôn Trung Tú, xã Ứng Hòa, thành phố Hà Nội không đúng mục đích được giao. Trước đó, các cán bộ thôn Dũng Cảm (nay là thôn Trung Tú) đã ký hợp đồng giao quyền sử dụng thùng, rãnh, ao hồ đối với diện tích đất này cho bà Nhàn để cải tạo cấy lúa, tận thu cá mạt. Tuy nhiên, từ năm 2023, bà Nhàn đã tự ý cải tạo, xây dựng, quây tôn để tập kết nhựa phế liệu, băm xay, đóng gói tiêu thụ, làm thay đổi hiện trạng và sử dụng đất sai mục đích theo quy định của pháp luật.
Toàn cảnh diện tích đất công
Quá trình xác minh cho thấy, Ủy ban nhân dân xã Ứng Hòa đã nhiều lần ban hành văn bản chỉ đạo yêu cầu thanh lý hợp đồng thuê thầu và giao lại mặt bằng cho Nhà nước quản lý. Trên cơ sở chỉ đạo đó, thôn đã tiến hành thanh lý hợp đồng thuê thầu đối với bà Chu Thanh N từ ngày 30/3/2024. Mặc dù vậy, sau nhiều lần được chính quyền địa phương đôn đốc, yêu cầu di dời tài sản, bàn giao lại mặt bằng để Nhà nước quản lý theo quy định, bà Nhàn vẫn không tự nguyện chấp hành, tiếp tục quản lý, sử dụng diện tích đất công nêu trên.
Tổ công tác Viện KSND Khu vực 12 - Hà Nội trao đổi phối hợp với UBND xã Ứng Hoà
Trên cơ sở tài liệu, chứng cứ đã được thu thập, Viện KSND khu vực 12 - Hà Nội xác định có đủ căn cứ pháp lý để khởi kiện vụ án dân sự công ích nhằm bảo vệ lợi ích công trong lĩnh vực quản lý đất đai. Trong Quyết định khởi kiện, Viện kiểm sát yêu cầu Tòa án nhân dân khu vực 12 - Hà Nội buộc bà Chu Thanh N phải thực hiện ngay việc di dời toàn bộ tài sản, trả lại mặt bằng diện tích 1.830m2 thuộc thửa đất số 87, tờ bản đồ số 15 cho Nhà nước quản lý theo đúng quy định của pháp luật.
Hồ sơ khởi kiện được xây dựng chặt chẽ, khách quan, toàn diện trên cơ sở các tài liệu, chứng cứ quan trọng như: 02 hợp đồng giao quyền sử dụng thùng, rãnh, ao hồ giai đoạn 2016 - 2019 và 2019 - 2024; biên bản thanh lý hợp đồng ngày 30/3/2024; các biên bản làm việc giữa Viện kiểm sát với bà Chu Thanh N; các tài liệu do Ủy ban nhân dân xã Ứng Hòa cung cấp; Kiến nghị khởi kiện số 03 ngày 10/8/2026 của Viện kiểm sát nhân dân khu vực 12 và Công văn số 2072 ngày 11/8/2026 của Ủy ban nhân dân xã Ứng Hòa đề nghị Viện kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự công ích.
Điểm nổi bật và có ý nghĩa sâu sắc của vụ việc này không chỉ nằm ở việc ban hành Quyết định khởi kiện đầu tiên trong lĩnh vực đất đai, mà còn thể hiện sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sát sao, sự đồng hành, hướng dẫn và hỗ trợ tích cực của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội, đặc biệt là Phòng 9 - đơn vị tham mưu chuyên sâu về công tác kiểm sát giải quyết các vụ, việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động và những việc khác theo quy định của pháp luật.
Trong suốt quá trình nghiên cứu, rà soát, đánh giá chứng cứ và hoàn thiện hồ sơ khởi kiện, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội đã thường xuyên trao đổi nghiệp vụ, định hướng áp dụng đúng các quy định của Nghị quyết số 205/2025/QH15 và Thông tư liên tịch số 09/2025, tạo điều kiện để Viện KSND khu vực 12 mạnh dạn triển khai nhiệm vụ mới với tinh thần thận trọng, đúng pháp luật nhưng quyết liệt trong bảo vệ lợi ích công. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội với Viện KSND khu vực 12 là minh chứng rõ nét cho tinh thần đoàn kết, thống nhất, trách nhiệm và quyết tâm cao của toàn ngành Kiểm sát Thủ đô trong việc đưa Nghị quyết số 205/2025/QH15 đi vào cuộc sống một cách thực chất, hiệu quả.
Việc khởi kiện vụ án dân sự công ích trong lĩnh vực đất đai lần này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ tài sản công, bảo vệ quỹ đất do Nhà nước quản lý, lập lại trật tự trong quản lý và sử dụng đất đai tại địa phương, đồng thời góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, phòng ngừa các hành vi lấn chiếm, sử dụng đất công sai mục đích kéo dài nhưng không được khắc phục triệt để. Đây cũng là bước đi cụ thể khẳng định vai trò chủ động của Viện kiểm sát nhân dân trong việc sử dụng công cụ tố tụng dân sự công ích để bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước và lợi ích của cộng đồng dân cư.
Trong thời gian tới, Viện KSND khu vực 12 - Hà Nội sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp với Ủy ban nhân dân các xã, cơ quan quản lý đất đai và các cơ quan, tổ chức có liên quan để rà soát, phát hiện kịp thời các trường hợp sử dụng đất công trái pháp luật; chủ động nghiên cứu, áp dụng cơ chế khởi kiện dân sự tố tụng công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 nhằm bảo vệ lợi ích công, bảo vệ tài sản công, góp phần giữ vững kỷ cương pháp luật, bảo đảm trật tự quản lý đất đai và phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn Thủ đô Hà Nội./.
Mạnh Cường - Viện KSND khu vực 12