Thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công, thời gian qua, Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 10 – Hà Nội đã chủ động, tích cực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm đưa các quy định của Nghị quyết vào thực tiễn công tác. Trong đó, đơn vị xác định việc phát hiện, xác minh và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa thiết thực trong bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, bảo đảm an sinh xã hội và lợi ích công.
Nhận thức rõ ý nghĩa và tầm quan trọng của Nghị quyết số 205/2025/QH15, Viện KSND Khu vực 10 – Hà Nội đã xác định việc triển khai cơ chế Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự công ích không đơn thuần là thực hiện một nhiệm vụ mới về tố tụng, mà còn là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền dân sự của người dân, nhất là những chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương và các lợi ích công cộng đang bị xâm phạm hoặc có nguy cơ bị xâm phạm. Qua công tác nắm tình hình, rà soát thông tin và phối hợp với các cơ quan chức năng trên địa bàn, đơn vị nhận thấy tình trạng một số doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng hoặc kéo dài thời gian thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm cho người lao động vẫn còn diễn ra. Đây là hành vi vi phạm không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy lâu dài, làm gián đoạn quá trình tham gia bảo hiểm, ảnh hưởng đến việc giải quyết các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp và các quyền lợi an sinh khác; đồng thời tác động đến sự an toàn, ổn định của Quỹ bảo hiểm xã hội.
Trước thực trạng đó, Viện KSND Khu vực 10 – Hà Nội đã tăng cường phối hợp với cơ quan Bảo hiểm xã hội trong công tác rà soát, trao đổi, tiếp nhận thông tin về các doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm nghĩa vụ đóng bảo hiểm trên địa bàn 09 xã thuộc phạm vi quản lý. Quá trình thực hiện, đơn vị chú trọng việc xác minh tình trạng hoạt động của doanh nghiệp, số tiền bảo hiểm còn phải đóng, thời gian chậm đóng cũng như các tài liệu, chứng cứ có liên quan để đánh giá đầy đủ tính chất, mức độ vi phạm và xác định phương án xử lý phù hợp.
Viện KSND khu vực 10 phối hợp với BHXH cơ sở Thạch Thất, Quốc Oai
làm việc với các doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm.
Đặc biệt, trong quá trình làm việc với các doanh nghiệp, Viện kiểm sát không chỉ tập trung xác minh, làm rõ hành vi vi phạm mà còn kết hợp tuyên truyền, phổ biến, giải thích các quy định pháp luật về bảo hiểm; phân tích hậu quả pháp lý và những ảnh hưởng trực tiếp đối với quyền lợi của người lao động khi doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ. Trên cơ sở đó, đơn vị yêu cầu doanh nghiệp chấm dứt hành vi vi phạm, thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả, khẩn trương nộp số tiền bảo hiểm còn thiếu theo quy định; đồng thời xem xét áp dụng cơ chế khởi kiện vụ án dân sự công ích đối với những trường hợp đủ điều kiện theo Nghị quyết số 205/2025/QH15. Với tinh thần chủ động, quyết liệt và lấy hiệu quả bảo vệ quyền lợi của người dân, lợi ích công làm mục tiêu xuyên suốt, công tác triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 tại Viện KSND Khu vực 10 – Hà Nội đã đạt được những kết quả tích cực.
Từ tháng 01/2026 đến nay, đơn vị đã tiếp nhận, giải quyết tổng số 285 vụ việc liên quan đến tình trạng doanh nghiệp chây ỳ, chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm tai nạn lao động trên địa bàn 09 xã; qua đó, thu hồi cho Quỹ Bảo hiểm xã hội tổng số tiền hơn 9 tỷ đồng. Đây là kết quả có ý nghĩa thiết thực, thể hiện hiệu quả của việc chủ động phát hiện, xác minh, đôn đốc và áp dụng các biện pháp xử lý vi phạm, góp phần hạn chế tình trạng doanh nghiệp kéo dài nghĩa vụ đóng bảo hiểm, bảo đảm nguồn thu cho các quỹ bảo hiểm và quyền lợi chính đáng của người lao động. Đáng chú ý, từ việc tích cực phối hợp, làm việc và yêu cầu doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ, nhiều đơn vị sử dụng lao động đã nhận thức rõ hơn trách nhiệm của mình, chủ động khắc phục vi phạm, nộp số tiền bảo hiểm còn thiếu. Qua đó, nhiều trường hợp người lao động bị ảnh hưởng quyền lợi đã được giải quyết kịp thời các chế độ ốm đau, thai sản, góp phần tháo gỡ những khó khăn trong đời sống, bảo đảm quyền lợi chính đáng mà người lao động được hưởng theo quy định pháp luật.
Kết quả trên cho thấy, việc triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 không chỉ mang lại hiệu quả trong xử lý các hành vi vi phạm pháp luật mà còn có tác động tích cực trong việc nâng cao nhận thức, ý thức tuân thủ pháp luật của người sử dụng lao động. Đồng thời, thông qua hoạt động của Viện kiểm sát, quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động được quan tâm bảo vệ kịp thời hơn, nhất là đối với những trường hợp người lao động gặp khó khăn trong việc tự mình yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo hiểm.
Một trong những điểm mới có ý nghĩa quan trọng của Nghị quyết số 205/2025/QH15 là trao cho Viện kiểm sát nhân dân cơ chế khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương và bảo vệ lợi ích công. Đây là công cụ pháp lý quan trọng, tạo điều kiện để Viện kiểm sát chủ động hơn trong việc bảo vệ lợi ích công cộng, khắc phục những hạn chế trong việc bảo vệ quyền lợi khi các chủ thể bị xâm phạm không có điều kiện hoặc không thể tự mình thực hiện quyền khởi kiện. Quán triệt tinh thần đó, Viện KSND Khu vực 10 – Hà Nội đã chú trọng lựa chọn, đánh giá những vụ việc có đủ căn cứ, điều kiện để áp dụng cơ chế khởi kiện dân sự công ích, bảo đảm việc khởi kiện được thực hiện đúng đối tượng, đúng trình tự, thủ tục và có tính khả thi trong thực tiễn. Thời gian qua, đơn vị đã khởi kiện 02 vụ án dân sự công ích yêu cầu doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp tại Tòa án nhân dân Khu vực 10.
Đối với vụ án liên quan đến Công ty SN, sau khi Viện kiểm sát thực hiện các thủ tục khởi kiện, doanh nghiệp đã nhận thức được trách nhiệm và tự nguyện nộp đầy đủ số tiền bảo hiểm chậm đóng là 409.545.145 đồng trước ngày xét xử. Đối với vụ án liên quan đến Công ty TG, ngày 30/9/2026, Tòa án đã mở phiên tòa xét xử và chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của Viện kiểm sát. Những kết quả này thể hiện rõ ý nghĩa thực tiễn của cơ chế khởi kiện dân sự công ích. Việc Viện kiểm sát chủ động thực hiện quyền khởi kiện không chỉ nhằm yêu cầu chủ thể vi phạm thực hiện nghĩa vụ theo quy định pháp luật mà còn góp phần tạo lập cơ chế bảo vệ lợi ích công bằng biện pháp tư pháp, nâng cao tính răn đe, phòng ngừa vi phạm và củng cố ý thức chấp hành pháp luật của các tổ chức, doanh nghiệp.
Có thể khẳng định, thông qua việc triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15, Viện KSND Khu vực 10 – Hà Nội đã từng bước phát huy vai trò, trách nhiệm của ngành Kiểm sát nhân dân trong lĩnh vực dân sự công ích; chuyển từ việc chủ yếu kiểm sát, phát hiện vi phạm sang chủ động sử dụng các công cụ pháp lý được Quốc hội giao để trực tiếp bảo vệ quyền dân sự của người dân và lợi ích công. Đặc biệt, việc bảo vệ quyền lợi của người lao động trước tình trạng doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm đã góp phần cụ thể hóa chủ trương bảo đảm an sinh xã hội, bảo vệ những quyền và lợi ích thiết yếu của người dân trong đời sống. Bên cạnh những kết quả đã đạt được, Viện KSND Khu vực 10 – Hà Nội xác định việc triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 là nhiệm vụ có tính lâu dài, đòi hỏi sự chủ động, trách nhiệm và phối hợp chặt chẽ giữa Viện kiểm sát với các cơ quan, tổ chức có liên quan. Do đó, trong thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục tăng cường công tác nắm tình hình địa bàn, chủ động rà soát, tiếp nhận và xác minh thông tin về những vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công, quyền dân sự của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương; tập trung vào những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ vi phạm, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và quyền lợi của người dân. Đồng thời, đơn vị tiếp tục nâng cao chất lượng công tác phối hợp với cơ quan Bảo hiểm xã hội, cơ quan Thuế, chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng; đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến nội dung Nghị quyết số 205/2025/QH15 bằng nhiều hình thức phù hợp, giúp các tổ chức, cá nhân hiểu rõ hơn về quyền, trách nhiệm và cơ chế bảo vệ lợi ích công thông qua hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân. Đối với những vụ việc có đủ căn cứ, điều kiện, đơn vị sẽ kịp thời xem xét, áp dụng biện pháp khởi kiện dân sự công ích theo quy định, bảo đảm việc thực hiện nhiệm vụ thực chất, hiệu quả, đúng pháp luật.
Với tinh thần chủ động, đổi mới và trách nhiệm, Viện KSND Khu vực 10 – Hà Nội quyết tâm tiếp tục đưa Nghị quyết số 205/2025/QH15 đi vào đời sống, phát huy hiệu quả cơ chế Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công. Qua đó, góp phần khẳng định vị trí, vai trò của ngành Kiểm sát nhân dân trong hệ thống các cơ quan tư pháp, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân trong giai đoạn mới./.
Quang Nghĩa - VKSND Khu vực 10