Trong quá trình thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân (Viện KSND) khu vực 5 – Hà Nội đã chủ động phát hiện, xử lý kịp thời một vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công liên quan đến hành vi xây dựng công trình không phép trên diện tích đất quy hoạch do Nhà nước quản lý. Việc xử lý vụ việc không chỉ góp phần bảo đảm trật tự quản lý đất đai, xây dựng tại địa phương mà còn thể hiện rõ vai trò, trách nhiệm của ngành Kiểm sát trong thực hiện thí điểm cơ chế khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội.
Phát hiện vi phạm từ hoạt động kiểm sát
Trong quá trình thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra đối với hai vụ án hình sự về tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” được phát hiện ngày 31/7/2025 tại khu vực lán trại công nhân thuộc dự án Taseco Long Biên trên địa bàn phường Việt Hưng, Hà Nội, Viện KSND khu vực 5 đã phát hiện dấu hiệu vi phạm liên quan đến việc sử dụng đất và trật tự xây dựng tại khu vực này.
Kết quả xác minh cho thấy khu lán trại công nhân do Công ty Cổ phần đầu tư và xây dựng Samcons Việt Nam xây dựng, quản lý để phục vụ hoạt động thi công dự án. Tuy nhiên, khu lán trại này không được xây dựng trên phần diện tích đất thuộc dự án đã được cấp phép mà được dựng trên phần đất quy hoạch đang do Ủy ban nhân dân phường Việt Hưng quản lý.
Theo thông tin do UBND phường Việt Hưng cung cấp, khu vực này thuộc các ô đất ký hiệu C.12 THCS, C.12/TH và C.12/NT1 trên đường Đào Thế Tuấn. Đây là các ô đất đã hoàn thành giải phóng mặt bằng, được giao cho Ban quản lý dự án đầu tư hạ tầng của phường quản lý, lập phương án khai thác sử dụng nhưng chưa triển khai dự án đầu tư. Qua công tác quản lý, UBND phường Việt Hưng đã phát hiện vi phạm nhưng không xác định được chủ thể thực hiện hành vi vi phạm, UBND phường đã có các thông báo yêu cầu tháo dỡ các công trình vi phạm và hoàn trả lại hiện trạng khu đất.
Qua kiểm tra thực tế, Viện KSND khu vực 5 ghi nhận khu lán trại được xây dựng từ khoảng tháng 4/2025, gồm khoảng 30 phòng với tổng diện tích khoảng 1.500 m², có từ 150 đến khoảng 200 công nhân thường xuyên sinh hoạt tại đây. Việc xây dựng khu lán trại này không có giấy phép xây dựng, đồng thời sử dụng đất không đúng mục đích, vi phạm các quy định về trật tự xây dựng và quản lý đất đai.
Hiện trạng khu lán trại khi xác minh đang được xây dựng trên đất công
Chủ động áp dụng cơ chế bảo vệ lợi ích công
Điểm đáng chú ý trong quá trình xử lý vụ việc là tinh thần chủ động của Viện KSND khu vực 5 trong việc phát hiện và theo dõi vi phạm từ rất sớm.
Thời điểm phát hiện dấu hiệu vi phạm nêu trên, Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công vẫn chưa có hiệu lực thi hành. Tuy nhiên, nhận thấy hành vi xây dựng công trình trái phép trên đất quy hoạch có khả năng xâm phạm lợi ích công, Viện KSND khu vực 5 đã chủ động tiến hành xác minh ban đầu, thu thập thông tin, tài liệu liên quan để phục vụ hoạt động Kiến nghị phòng ngừa đối với các cơ quan, tổ chức quản lý có liên quan nhằm kịp thời chấn chỉnh, khắc phục vi phạm.
Viện KSND khu vực 5 nhanh chóng triển khai việc thực hiện Nghị quyết 205
Ngay sau khi Nghị quyết số 205/2025/QH15 chính thức có hiệu lực vào 01/01/2026, qua theo dõi và nắm tình hình, Viện KSND khu vực 5 nhận thấy: mặc dù Viện KSND khu vực 5 đã tiến hành làm việc với UBND phường Việt Hưng (thông báo về hành vi vi phạm, xác minh làm rõ đơn vị hiện đang quản lý khu đất…) nhưng hành vi vi phạm vẫn không được khắc phục, các công trình lán trại trái phép vẫn tiếp tục tồn tại và được sử dụng làm nơi sinh hoạt của công nhân tại công trường. Hành vi xây dựng công trình không phép trên đất quy hoạch do Nhà nước quản lý đã xâm phạm đến lợi ích công, ảnh hưởng đến trật tự quản lý đất đai và trật tự xây dựng trên địa bàn.
Trước tình hình đó, Viện kiểm sát đã tiến hành vào Sổ tiếp nhận thông tin về vụ việc dân sự công ích, mở Sổ thụ lý theo quy định, đồng thời triển khai các bước xác minh tiếp theo theo trình tự, thủ tục được quy định tại Thông tư liên tịch số 09/2025 và Hướng dẫn số 42/HD-VKSTC của Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
Việc chủ động theo dõi vụ việc từ trước khi Nghị quyết có hiệu lực và kịp thời áp dụng cơ chế pháp lý mới ngay sau khi Nghị quyết được triển khai đã thể hiện rõ sự chủ động, linh hoạt của Viện KSND khu vực 5 trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ lợi ích công
Căn cứ các quy định của Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công; Thông tư liên tịch số 09/2025 và Hướng dẫn số 42/HD-VKSTC của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện KSND khu vực 5 đã tiến hành nghiên cứu hồ sơ, thu thập tài liệu và đề xuất Lãnh đạo Viện ban hành Quyết định yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm đối với Công ty Cổ phần đầu tư và xây dựng Samcons Việt Nam.
Việc áp dụng cơ chế này thể hiện tinh thần chủ động của ngành Kiểm sát trong việc xử lý các hành vi xâm phạm lợi ích công ngay từ sớm, trước khi phải áp dụng các biện pháp tố tụng phức tạp hơn như khởi kiện vụ án dân sự công ích.
Doanh nghiệp tiếp thu, khắc phục vi phạm
Sau khi Viện KSND khu vực 5 ban hành Quyết định yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, Công ty Cổ phần đầu tư và xây dựng Samcons Việt Nam đã nghiêm túc tiếp thu yêu cầu của Viện kiểm sát.
Đến nay, doanh nghiệp đã bắt đầu triển khai việc tháo dỡ các hạng mục công trình lán trại được xây dựng trái phép trên các ô đất nêu trên. Theo kế hoạch, việc tháo dỡ toàn bộ công trình vi phạm và hoàn trả mặt bằng theo hiện trạng quy hoạch dự kiến sẽ được hoàn thành trong tháng 4/2026.
Việc doanh nghiệp tự giác khắc phục hậu quả vi phạm không chỉ góp phần bảo đảm trật tự quản lý đất đai, xây dựng trên địa bàn mà còn thể hiện hiệu quả thực tế của cơ chế yêu cầu chấm dứt vi phạm do Viện kiểm sát áp dụng trong quá trình thực hiện thí điểm Nghị quyết số 205/2025/QH15.
Viện KSND khu vực 5 phối hợp với Công an phường Việt Hưng đôn đốc việc phá dỡ, di dời công trình trái phép
Khẳng định vai trò của Viện kiểm sát trong bảo vệ lợi ích công
Vụ việc nêu trên là một trong những trường hợp điển hình cho thấy hiệu quả bước đầu của việc triển khai cơ chế thí điểm theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội.
Thông qua hoạt động kiểm sát, Viện KSND khu vực 5 – Hà Nội không chỉ phát hiện kịp thời các dấu hiệu vi phạm mà còn chủ động áp dụng các biện pháp pháp lý phù hợp nhằm yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, bảo vệ lợi ích công cộng và góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai, xây dựng.
Thực tiễn xử lý vụ việc cho thấy, việc Viện kiểm sát tham gia chủ động vào quá trình phát hiện, xử lý các hành vi xâm phạm lợi ích công sẽ tạo thêm một cơ chế pháp lý hữu hiệu nhằm phòng ngừa vi phạm, bảo đảm các quy định của pháp luật được tôn trọng và thực thi nghiêm túc.
Trong thời gian tới, Viện KSND khu vực 5 – Hà Nội sẽ tiếp tục tăng cường công tác nắm tình hình tại địa phương, chủ động phối hợp với chính quyền cơ sở và các cơ quan chức năng để phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi xâm phạm lợi ích công, góp phần thực hiện hiệu quả chủ trương thí điểm của Quốc hội và khẳng định vai trò của ngành Kiểm sát nhân dân trong việc bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa./.
Nguyễn Hoàng Hằng - Viện KSND khu vực 5