Thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về việc thí điểm Viện KSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công, VKSND thành phố Hà Nội đã chủ động, quyết liệt triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ khâu phát hiện nguồn việc, xác minh, thu thập tài liệu, khởi kiện đến tổ chức xét xử, rút kinh nghiệm và nhân rộng kỹ năng nghiệp vụ. Chỉ trong thời gian từ cuối tháng 7 đến cuối tháng 8/2026, 03 phiên tòa dân sự công ích rút kinh nghiệm trực tuyến đã được tổ chức tại các VKSND Khu vực 5, Khu vực 10 và Khu vực 3, tạo dấu ấn rõ nét trong quá trình đưa một cơ chế tố tụng mới vào thực tiễn.
Điểm nổi bật trong quá trình triển khai là sự chỉ đạo xuyên suốt của Lãnh đạo VKSND thành phố Hà Nội, vai trò tham mưu, hướng dẫn nghiệp vụ của Phòng 9 và sự vào cuộc đồng bộ của các VKSND khu vực. Việc lựa chọn các vụ án về “Yêu cầu thực hiện nghĩa vụ nộp thuế” không chỉ nhằm giải quyết từng vụ việc cụ thể mà còn hướng tới mục tiêu bảo vệ nguồn thu ngân sách nhà nước, tăng cường kỷ cương pháp luật và khẳng định vai trò của VKS trong bảo vệ lợi ích công theo cơ chế mà Quốc hội giao thí điểm.
Từ phiên tòa đầu tiên đến quá trình hoàn thiện kỹ năng thực hành
Ngày 31/7/2026, VKSND Khu vực 5 phối hợp với TAND Khu vực 5 tổ chức phiên tòa dân sự công ích rút kinh nghiệm trực tuyến vụ án “Yêu cầu thực hiện nghĩa vụ nộp thuế” đối với Công ty TNHH Landmark Lương Sơn. Đây là phiên tòa dân sự công ích đầu tiên được tổ chức tại Hà Nội, có ý nghĩa mở đường về thực tiễn. VKSND Khu vực 5 đã chủ động thực hiện các bước xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ, ban hành các văn bản nghiệp vụ, chuẩn bị đề cương hỏi, dự kiến tình huống và phối hợp với Tòa án trong tổ chức xét xử. Việc số hóa hồ sơ, trình chiếu tài liệu tại phiên tòa cũng được áp dụng, góp phần nâng cao tính trực quan và hiệu quả tranh tụng.
Phiên tòa dân sự công ích tại Khu vực 5 - Hà Nội
Từ phiên tòa đầu tiên, nhiều vấn đề mới của tố tụng công ích đã được nhận diện. Đáng chú ý là việc một KSV đồng thời thực hiện quyền của người khởi kiện và thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật tại phiên tòa. Thực tiễn cho thấy nếu không xác định rõ từng thời điểm tố tụng thì rất dễ xảy ra lẫn lộn giữa phần trình bày yêu cầu, hỏi, tranh luận với phần phát biểu của KSV. Đây chính là một trong những nội dung được các đơn vị tập trung trao đổi ngay sau phiên tòa để thống nhất kỹ năng thực hiện.
Ngày 20/8/2026, VKSND Khu vực 10 phối hợp với TAND Khu vực 10 tiếp tục tổ chức phiên tòa dân sự công ích rút kinh nghiệm trực tuyến đối với Công ty Cổ phần Kiến trúc nội thất Art Design Việt Nam. Công tác chuẩn bị hồ sơ, số hóa chứng cứ, xây dựng đề cương hỏi và dự kiến tình huống tiếp tục được thực hiện nghiêm túc. Tuy nhiên, quá trình xét xử cũng cho thấy một số nội dung cần tiếp tục hoàn thiện, nhất là việc phân định giữa tranh luận để bảo vệ yêu cầu khởi kiện và phần phát biểu thực hiện chức năng kiểm sát. Một số ý kiến rút kinh nghiệm còn lưu ý Chủ tọa cần kịp thời điều chỉnh khi trình tự tố tụng chưa được thực hiện chính xác, bảo đảm phần tranh luận và phần phát biểu của KSV được tiến hành đúng thời điểm.
Phiên tòa dân sự công ích tại Khu vực 10 - Hà Nội
Quyết liệt không chỉ ở số lượng phiên tòa, mà ở cách tổ chức rút kinh nghiệm ngay từ thực tiễn
Điểm thể hiện rõ tinh thần quyết liệt của VKSND Thủ đô là sau mỗi phiên tòa, các VKSND khu vực đều tổ chức họp, đánh giá cụ thể từng nội dung: công tác chuẩn bị, điều hành của HĐXX, kỹ năng công bố quyết định khởi kiện, kỹ năng hỏi, tranh luận, đối đáp, cập nhật chứng cứ và phát biểu của KSV. Các ý kiến không dừng ở nhận xét chung mà đi thẳng vào những tình huống đã phát sinh tại phiên tòa, từ đó rút ra cách xử lý có thể áp dụng cho các vụ án tiếp theo.
Việc tổ chức trực tuyến tới các điểm cầu trong toàn thành phố giúp kinh nghiệm của một đơn vị không chỉ dừng lại trong phạm vi một phiên tòa. Lãnh đạo, KSV, Kiểm tra viên và công chức của 12 VKSND khu vực có điều kiện cùng theo dõi một vụ án thực tế, cùng phân tích những điểm đã làm được và những vấn đề cần khắc phục. Qua đó, quá trình triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 được chuyển từ cách làm riêng lẻ thành quá trình học tập nghiệp vụ chung trong toàn ngành Kiểm sát Thủ đô.
Phiên tòa Khu vực 3: Thêm một bước hoàn thiện từ kinh nghiệm của các phiên tòa trước
Ngày 25/8/2026, VKSND Khu vực 3 phối hợp với TAND Khu vực 3 tổ chức phiên tòa dân sự công ích rút kinh nghiệm trực tuyến vụ án “Yêu cầu thực hiện nghĩa vụ nộp thuế” đối với Công ty Cổ phần Xây dựng công trình giao thông I - Hà Nội. Qua theo dõi cho thấy một số vấn đề đã được điều chỉnh trên cơ sở kinh nghiệm của hai phiên tòa trước, nhất là công tác phối hợp trước phiên tòa, việc xác định rõ hơn các nhóm hoạt động của KSV và cách xử lý tình huống trong phần hỏi, tranh luận.
Phiên tòa dân sự công ích tại Khu vực 3 - Hà Nội
Tuy nhiên, phiên tòa cũng tiếp tục cung cấp những tình huống cần rút kinh nghiệm. Một số đơn vị lưu ý vẫn còn câu hỏi trùng với nội dung Hội đồng xét xử đã hỏi; có thời điểm thứ tự hỏi chưa thật sự phù hợp với khoản 1 Điều 249 BLTTDS năm 2015; tốc độ trình bày của Kiểm sát viên ở phần đầu còn nhanh. Đặc biệt, khoản tiền doanh nghiệp nộp ngay trong ngày xét xử đặt ra yêu cầu phải cập nhật chứng từ, xác nhận với cơ quan Thuế và xác định kịp thời việc có thay đổi phạm vi yêu cầu hay không. Đây là kinh nghiệm rất thực tế đối với nhóm vụ án có nghĩa vụ tài chính biến động đến sát thời điểm xét xử.
Một điểm đáng lưu ý khác là việc tổ chức thêm điểm cầu tại địa phương với đông đại biểu tham dự. Cách tổ chức này giúp phiên tòa không chỉ có giá trị nghiệp vụ mà còn phát huy hiệu quả tuyên truyền, nâng cao nhận thức về nghĩa vụ chấp hành pháp luật và vai trò của Viện kiểm sát trong bảo vệ lợi ích công.
Từng bước hình thành quy trình thực hành thống nhất cho Kiểm sát viên
Qua 03 phiên tòa, nhiều yêu cầu nghiệp vụ đã được làm rõ hơn. Trước phiên tòa, KSV phải nghiên cứu đầy đủ hồ sơ, hệ thống hóa chứng cứ theo từng vấn đề cần chứng minh, phối hợp với cơ quan quản lý lợi ích công để chốt số liệu đến sát thời điểm xét xử; đồng thời chuẩn bị riêng phần tranh luận bảo vệ yêu cầu khởi kiện và phần phát biểu thực hiện chức năng kiểm sát.
Tại phiên tòa, việc phổ biến quyền và nghĩa vụ cần gắn với cả BLTTDS và các quy định đặc thù của Nghị quyết số 205/2025/QH15. Trong đó, bị đơn trong vụ án dân sự công ích do VKS khởi kiện không được đưa ra yêu cầu phản tố; vụ án bảo vệ lợi ích công không thuộc trường hợp hòa giải. Trong phần hỏi, KSV phải bám sát những vấn đề chưa rõ, tránh hỏi trùng; trong tranh luận phải đối đáp trực tiếp với lập luận của bị đơn; khi phát sinh tình tiết mới, phải kịp thời kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh yêu cầu nếu cần thiết.
Sau phiên tòa, việc rút kinh nghiệm được xác định là một khâu quan trọng của quá trình triển khai. Cách làm này giúp việc rút kinh nghiệm trở nên khách quan, có căn cứ và thực sự có giá trị hướng dẫn nghiệp vụ.
Khẳng định tinh thần chủ động, trách nhiệm của VKSND Thủ đô
Việc liên tiếp tổ chức 03 phiên tòa dân sự công ích rút kinh nghiệm trực tuyến trong thời gian ngắn cho thấy tinh thần chủ động, quyết liệt và trách nhiệm của VKSND thành phố Hà Nội trong triển khai một nhiệm vụ mới được Quốc hội giao thí điểm. Điểm quan trọng không chỉ nằm ở việc đưa vụ án ra xét xử, mà còn ở việc tổ chức theo dõi, phân tích, rút kinh nghiệm và chuyển hóa kết quả thực tiễn thành kỹ năng dùng chung cho toàn thành phố.
Qua từng phiên tòa, những vấn đề mới tiếp tục được nhận diện, cách làm tiếp tục được điều chỉnh và kinh nghiệm tiếp tục được bổ sung. Đây là cơ sở để VKSND Thủ đô tiếp tục nâng cao chất lượng khởi kiện và tham gia phiên tòa dân sự công ích, từng bước hoàn thiện phương pháp thực hành, phát huy hiệu quả cơ chế thí điểm, góp phần bảo vệ lợi ích Nhà nước, lợi ích công cộng và nâng cao vị thế, trách nhiệm của ngành Kiểm sát nhân dân trong giai đoạn mới./.
Lê Thị Hồng Hạnh - Phòng 9