1. Cơ sở pháp lý
Bán đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự là khâu quan trọng nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người được thi hành án, người phải thi hành án và các chủ thể liên quan, đồng thời bảo đảm hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án.
Quy định về bán đấu giá tài sản thi hành án dân sự được ghi nhận tại Luật Thi hành án dân sự và các văn bản hướng dẫn có liên quan. Theo đó, các tài sản kê biên phải được bán đấu giá theo quy định pháp luật về đấu giá tài sản; trường hợp đấu giá có vi phạm thì có thể bị hủy kết quả đấu giá.
Luật Đấu giá tài sản năm 2016 đã được sửa đổi, bổ sung năm 2024 và các văn bản hướng dẫn đã quy định về đấu giá tài sản, bao gồm tài sản thi hành án dân sự, trong đó hiện nay pháp luật đã cho phép triển khai đấu giá bằng hình thức trực tuyến.
Thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân có trách nhiệm kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong toàn bộ quá trình bán đấu giá tài sản, phát hiện và xử lý kịp thời vi phạm, bảo đảm khách quan, minh bạch, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.
2. Sự cần thiết của việc tổ chức bán đấu giá trực tuyến
Nhằm đưa Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22 tháng 12 năm 2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia vào trực tiếp thực tiễn hoạt động nghiệp vụ quan trọng trong thi hành án dân sự là xử lý, bán đấu giá tài sản thi hành án; đảm bảo cập nhật việc tiếp cận, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ của Chấp hành viên trong hoạt động giám sát việc tổ chức đấu giá tài sản thi hành án bằng hình thức trực tuyến để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn hiện nay.
Ngày 23/12/2025, tại trụ sở Thi hành án dân sự thành phố Hà Nội đã tổ chức Hội nghị tập huấn nghiệp vụ về giám sát việc tổ chức đấu giá tài sản thi hành án bằng hình thức đấu giá trực tuyến. Hội nghị tập huấn có sự tham gia của Cục Bổ trợ Tư pháp, Công ty Đấu giá Hợp danh VNA, Thi hành án dân sự thành phố Hà Nội và Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội. Hội nghị cũng được triển khai trực tuyến đến 12 điểm cầu của các Phòng thi hành án khu vực của thành phố Hà Nội, có sự tham dự của đại diện Lãnh đạo, cán bộ, Kiểm sát viên của 12 Viện Kiểm sát nhân dân khu vực. Trọng tâm của Hội nghị tập huấn là phiên thực hành mô phỏng phiên tổ chức đấu giá trực tuyến giả định. Tại đây, các Chấp hành viên đã đóng vai trò là người tham gia đấu giá, người giám sát và có thể thực hiện thao tác, trình tự, thủ tục từ khi bắt đầu đến lúc kết thúc phiên đấu giá, công bố kết quả, ký biên bản online…
Viện KSND thành phố Hà Nội tham gia Hội nghị tập huấn bán đấu giá tài sản bằng hình thức trực tuyến
Việc kịp thời tổ chức Hội nghị tập huấn nhằm cung cấp các kiến thức, kỹ năng thực tiễn cho các Chấp hành viên trong việc giám sát quá trình thực hiện các thủ tục để tổ chức đấu giá cũng như tham dự các phiên đấu tài sản thi hành án bằng hình thức trực tuyến; đảm bảo việc đấu giá tài sản thi hành án ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin, chuyển đổi số; khắc phục được khó khăn về thời gian, trình tự, thủ tục, khoảng cách địa lý; đảm bảo đảm bảo trình tự, thủ tục đấu giá tài sản thi hành án được thực hiện khách quan, minh bạch và đúng quy định của pháp luật; mở rộng phạm vi người có nhu cầu mua tài sản được thuận lợi trong việc tiếp cận, đăng ký tham gia đấu giá tài sản thi hành án.
3. Những khó khăn, vướng mắc từ góc nhìn kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân
Việc thực hiện bán đấu giá tài sản thi hành án bằng hình thức trực tuyến được đánh giá là phù hợp xu thế chuyển đổi số hiện nay. Đồng thời cũng tạo điều kiện để Viện kiểm sát đổi mới phương thức kiểm sát theo hướng hiện đại. Tuy nhiên, từ thực tiễn công tác kiểm sát thi hành án dân sự, có thể nhận thấy một số nhóm vướng mắc, khó khăn chủ yếu sau:
- Vướng mắc pháp lý: Quy định pháp luật còn thiếu đồng bộ giữa Luật Thi hành án dân sự và Luật Đấu giá tài sản; nhiều nội dung còn mang tính nguyên tắc; chưa quy định đầy đủ trách nhiệm khi xảy ra lỗi kỹ thuật; giá trị chứng cứ điện tử đôi khi còn vướng mắc… Điều này gây khó khăn cho cả cơ quan thi hành án, tổ chức đấu giá và đặc biệt là công tác kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Viện kiểm sát.
- Hạn chế kỹ thuật - công nghệ: Hệ thống đấu giá chưa đồng bộ; nguy cơ lỗi hệ thống, nghẽn mạng, tấn công mạng; ảnh hưởng trực tiếp đến việc kiểm sát dữ liệu điện tử. Trong khi đó, việc kiểm sát của Viện kiểm sát phụ thuộc đáng kể vào tính chính xác và toàn vẹn của dữ liệu điện tử, nên nếu nền tảng kỹ thuật không bảo đảm sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng kiểm sát.
- Khó khăn trong xác thực người tham gia: Khó kiểm soát tài khoản ảo, người tham gia không thực chất; rủi ro gian lận trong nộp tiền đặt trước, đẩy giá ảo, bỏ cọc. Người tham gia chủ yếu dựa vào hình ảnh và thông tin do tổ chức đấu giá cung cấp. Khi tài sản là bất động sản đang có người chiếm hữu, tài sản có tranh chấp hoặc tài sản đặc thù, việc chỉ dựa vào trực tuyến dễ phát sinh khiếu nại về tình trạng tài sản, tính trung thực thông tin.
- Hạn chế trong tiếp cận, đánh giá tài sản: Người tham gia chủ yếu dựa vào thông tin trực tuyến; dễ phát sinh khiếu nại nếu mô tả tài sản không chính xác.
- Vấn đề sau đấu giá: Việc giao tài sản, cưỡng chế vẫn phải thực hiện trực tiếp; khiếu nại, tố cáo liên quan đấu giá trực tuyến thường phức tạp hơn. Viện kiểm sát phải tham gia kiểm sát sâu, đánh giá kỹ hồ sơ điện tử, dữ liệu hệ thống…điều này đòi hỏi cán bộ kiểm sát phải có những kiến thức nhất định về công nghệ thông tin và chuyển đổi số.
Những vấn đề trên đặt ra yêu cầu Viện kiểm sát phải kiểm sát chặt chẽ hơn quy trình công khai thông tin, việc tổ chức xem tài sản và trách nhiệm của tổ chức đấu giá.
4. Yêu cầu và định hướng đối với công tác kiểm sát bán đấu giá tài sản thi hành án dân sự bằng hình thức trực tuyến của Viện kiểm sát nhân dân
Thứ nhất, khi kiểm sát bán đấu giá tài sản thi hành án dân sự theo hình thức trực tuyến, Viện kiểm sát nhân dân cần chú trọng kiểm tra, đánh giá các nội dung pháp lý như: Tuân thủ nguyên tắc đấu giá theo Luật Đấu giá tài sản; Quy trình công khai, niêm yết và thông báo thông tin đấu giá phù hợp với quy định; Trình tự, thủ tục đấu giá trực tuyến đã thực hiện theo quy định của Nghị định 172/2024/NĐ-CP ngày 27 tháng 12 năm 2024 và các văn bản hướng dẫn chi tiết khác; Kiểm soát hành vi bị nghiêm cấm, như thông đồng, thao túng giá, vi phạm quy trình đấu giá qua môi trường trực tuyến; Xác minh chứng cứ điện tử và dữ liệu hệ thống đấu giá trực tuyến, phù hợp với pháp luật hiện hành.
Thứ hai, mỗi Kiểm sát viên được phân công cần có sự nghiên cứu chuyên sâu, thống nhất nhận thức pháp lý về đấu giá trực tuyến, nhất là vấn đề chứng cứ điện tử, lỗi hệ thống, trách nhiệm pháp lý.
Thứ ba, cần thiết tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác kiểm sát bán đấu giá trực tuyến, khai thác dữ liệu trực tuyến, theo dõi phiên đấu giá điện tử, bảo đảm kiểm sát khách quan, kịp thời.
Thứ tư, đề xuất lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân các cấp quan tâm và thường xuyên có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng công nghệ cho Kiểm sát viên, đáp ứng yêu cầu giám sát trong môi trường chuyển đổi số hiện nay.
Thứ năm, trong quá trình kiểm sát, Viện kiểm sát nhân dân chủ động kiến nghị hoàn thiện pháp luật, khắc phục khoảng trống pháp lý để bảo đảm đồng bộ giữa quy định pháp luật thi hành án dân sự và pháp luật đấu giá tài sản.
Bán đấu giá trực tuyến tài sản thi hành án dân sự là xu thế tất yếu, mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức. Viện kiểm sát nhân dân với chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp cần tăng cường hơn nữa vai trò của mình nhằm bảo đảm pháp luật được tuân thủ nghiêm chỉnh, góp phần nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự và củng cố niềm tin của nhân dân đối với hoạt động tư pháp./.
Nguyễn Bích Hòa - Phòng 11