Chiều ngày 08/9/2026, tại trụ sở UBND xã Tây Phương, thành phố Hà Nội, Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 10 – thành phố Hà Nội đã phối hợp với UBND xã Tây Phương trao Giấy khai sinh cho cháu Lê Tuấn Nghĩa, sinh ngày 06/01/2022, sau hơn 4 năm kể từ ngày cháu chào đời chưa được đăng ký khai sinh. Đây là kết quả thiết thực trong việc thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự công ích để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công; đồng thời thể hiện vai trò, trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân dân trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em.
Từ một trường hợp chưa được khai sinh
Cháu Lê Tuấn Nghĩa (tên trong giấy chứng sinh là Lê Bảo Minh) sinh ngày 06/01/2022 tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội. Sau khi sinh, cháu được cha là anh Lê Quyền Anh trực tiếp nuôi dưỡng tại gia đình ông bà nội ở thôn Yên, xã Tây Phương, Hà Nội. Tuy nhiên, do hoàn cảnh đặc biệt của gia đình, giấy tờ liên quan đến việc sinh của cháu không được giao cho người trực tiếp nuôi dưỡng. Trong một thời gian dài, cháu Nghĩa không được đăng ký khai sinh. Anh Lê Quyền Anh đã đến UBND xã Tây Phương đăng ký khai sinh cho cháu nhưng bị từ chối vì lý do không có Giấy chứng sinh. Việc chưa được đăng ký khai sinh kéo theo các quyền nhân thân khác của cháu Nghĩa không được đảm bảo như quyền có họ tên, quốc tịch; quyền được thụ hưởng các quyền lợi ích chính đáng của trẻ em như quyền được học tập, bảo hiểm y tế và các chính sách an sinh xã hội khác. Ngày 28/02/2026, thông qua công tác tuyên truyền, triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 trên địa bàn, Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 10 tiếp nhận thông tin về trường hợp của cháu Nghĩa và tiến hành xác minh. Qua xác minh, Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 10 xác định việc cháu Nghĩa chưa được đăng ký khai sinh là vấn đề cần được quan tâm, giải quyết kịp thời nhằm bảo đảm quyền dân sự cơ bản của trẻ em.
Đại diện Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 10 và UBND xã Tây Phương
trao Giấy khai sinh cho cháu Lê Tuấn Nghĩa.
Viện kiểm sát vào cuộc để bảo vệ quyền của trẻ em
Qua nghiên cứu hồ sơ, xác minh tại địa phương và đối chiếu các quy định của pháp luật, Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 10 nhận thấy quyền được khai sinh của cháu Nghĩa là quyền nhân thân cơ bản được pháp luật bảo vệ. Điều 30 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “Cá nhân từ khi sinh ra có quyền được khai sinh.” Điều 13 Luật Trẻ em năm 2016 cũng quy định trẻ em có quyền được khai sinh, có họ, tên, có quốc tịch và được xác định cha, mẹ theo quy định của pháp luật. Bên cạnh đó, Luật Hộ tịch năm 2014 quy định việc đăng ký hộ tịch phải được thực hiện đầy đủ, kịp thời, trung thực, khách quan, chính xác; công dân Việt Nam có quyền và nghĩa vụ đăng ký hộ tịch và UBND cấp xã có thẩm quyền đăng ký khai sinh cho công dân Việt Nam cư trú trên địa bàn.Từ kết quả xác minh, Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 10 đã ban hành Kiến nghị về việc rà soát và thực hiện việc cấp Giấy khai sinh cho trẻ em, đề nghị Chủ tịch UBND xã Tây Phương thực hiện đăng ký khai sinh và cấp Giấy khai sinh cho cháu Lê Tuấn Nghĩa; đồng thời tổ chức kiểm tra, rà soát việc cấp Giấy khai sinh cho trẻ em trên địa bàn để kịp thời giải quyết những trường hợp tương tự. Kiến nghị của Viện kiểm sát không chỉ nhằm giải quyết một trường hợp cụ thể mà còn hướng tới việc bảo đảm quyền được khai sinh cho tất cả trẻ em trên địa bàn, nhất là những trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, gặp khó khăn trong việc xác lập giấy tờ hộ tịch.
Niềm vui từ một tờ Giấy khai sinh
Sau quá trình phối hợp, xác minh và hoàn thiện các thủ tục cần thiết, chiều ngày 08/9/2026, tại UBND xã Tây Phương, Giấy khai sinh đã được trao cho cháu Lê Tuấn Nghĩa. Từ đây, cháu Nghĩa chính thức được xác lập một trong những quyền nhân thân đầu tiên và quan trọng nhất của mỗi con người – quyền được khai sinh. Một tờ Giấy khai sinh tưởng chừng là giấy tờ hành chính thông thường nhưng đối với một đứa trẻ, đó là sự xác nhận chính thức về sự tồn tại của trẻ em trong đời sống pháp lý; là cơ sở để trẻ em được có họ, tên, quốc tịch và tiếp cận đầy đủ hơn các quyền, lợi ích mà pháp luật dành cho trẻ em. Đặc biệt, cũng trong chiều cùng ngày, ngay sau khi được cấp Giấy khai sinh, cháu Lê Tuấn Nghĩa đã được gia đình làm thủ tục nhập học tại Trường Mầm non Tây Phương, xã Tây Phương, thành phố Hà Nội. Cháu Nghĩa đã có điều kiện thực hiện một quyền cơ bản khác của trẻ em – quyền được học tập – và bắt đầu hành trình đến trường như bao bạn bè cùng trang lứa. Hình ảnh cháu Nghĩa được cấp Giấy khai sinh và làm thủ tục nhập học ngay trong ngày là minh chứng sinh động và ý nghĩa nhân văn sâu sắc trong công tác bảo vệ quyền dân sự đối với nhóm chủ thể dễ bị tổn thương của Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 10. Kết quả này cũng cho thấy hiệu quả thiết thực của công tác tuyên truyền Nghị quyết số 205/2025/QH15 và sự phối hợp trách nhiệm giữa Viện kiểm sát nhân dân với chính quyền cơ sở trong việc phát hiện, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc từ thủ tục hành chính, khắc phục tình trạng xâm phạm quyền của trẻ em.
Bảo vệ nhóm yếu thế bằng những việc làm cụ thể
Trẻ em là nhóm chủ thể dễ bị tổn thương cần được Nhà nước và xã hội đặc biệt quan tâm, bảo vệ. Trong nhiều trường hợp, trẻ em và gia đình không biết, hoặc không có khả năng tự bảo vệ quyền dân sự hợp pháp, vì vậy, việc Viện kiểm sát và Chính quyền địa phương chủ động rà soát, phát hiện và áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền dân sự cho trẻ em có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Từ một trường hợp cụ thể, Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 10 đã đề nghị chính quyền địa phương rà soát các trường hợp tương tự trên địa bàn, qua đó góp phần phòng ngừa tình trạng xâm phạm quyền dân sự của trẻ em khi không được đăng ký khai sinh; bảo đảm việc thực hiện quyền con người, quyền công dân ngay từ khi trẻ em được sinh ra. Qua vụ việc của cháu Lê Tuấn Nghĩa có thể thấy, việc thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 hết sức thiết thực và ý nghĩa, Nghị quyết đã tạo ra cơ chế để lấp các khoảng trống pháp lý (trình tự thủ tục hành chính trong đăng ký khai sinh); và khi quyền dân sự của người thuộc nhóm dễ bị tổn thương bị xâm phạm mà không ai bảo vệ thì Viện KSND sẽ kiến nghị, yêu cầu để cơ quan có trách nhiệm thực hiện trách nhiệm của mình. Từ một em bé chưa được đăng ký khai sinh, cháu Nghĩa đã được cấp Giấy khai sinh, có họ tên, quốc tịch, dân tộc; là cơ sở để cháu Nghĩa thực hiện các quyền công dân cơ bản, quyền khác phát sinh từ quyền khai sinh và cơ hội để phát triển toàn diện như bao trẻ em khác./.
Thủy Tiên - Viện KSND Khu vực 10