Trong thời gian gần đây trên địa bàn thành phố Hà Nội xảy ra một số vụ án đối tượng sử dụng dao để thực hiện hành vi xâm phạm tính mạng, sức khoẻ của người khác, gây bức xúc hoang mang dư luận xã hội. Căn cứ Luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024, Nghị định số 149/2024/NĐ-CP ngày 15/11/2024 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ; Thông tư 75/2024/TT-BCA ngày 15/11/2024 của Bộ trưởng Bộ Công an quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, hiệu lực từ ngày 01/01/2025; Ngày 30/6/2025, VKSND tối cao (Vụ 14) có Công văn số 2982/VKSNDTC-V14 gửi Văn phòng Cơ quan CSĐT Bộ Công an trao đổi quan điểm giải quyết vụ việc, vụ án khi Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ 2024 có hiệu lực thi hành; Hướng dẫn số 4442/CO1-P2 ngày 18/7/2025 của Cục C01 - Bộ Công an về việc giải đáp khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải quyết vụ việc, vụ án khi Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ 2024 có hiệu lực từ ngày 01/01/2025; Công văn số: 375/TANDTC-HS ngày 05/11/2025 của Tòa án nhân dân tối cao về việc trao đổi nghiệp vụ với Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội liên quan đến xử lý đối tượng sử dụng "dao có tính sát thương cao" thực hiện hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe người khác. Ngày 28/11/2025, liên ngành tư pháp thành phố Hà Nội đã có văn bản số 50/HDLN- CA-VKS-TA hướng dẫn thống nhất xử lý đối các vụ việc, vụ án có đối tượng sử dụng “ dao có tính sát thương cao” thực hiện hành vi xâm phạm, tính mạng, sức khoẻ người khác. Ngày 05/01/2026, Tòa án nhân dân tối cáo có công văn số 01/TANDTC-PC hướng dẫn khó khăn, vướng mắc đối với việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người sử dụng dao có tính sát thương cao xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người khác.
Phòng 2 Viện KSND thành phố Hà Nội đã quán triệt, triển khai một số văn bản mới đến toàn bộ cán bộ, Kiểm sát viên để phục vụ trong công tác nghiệp vụ. Qua đó kịp thời giải quyết được những khó khăn, vướng mắc về việc áp dụng pháp luật đối với các vụ án có người sử dụng “dao có tính sát thương cao” xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người khác đáp ứng yêu cầu phòng chống tội phạm về xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người khác trên địa bàn Thành phố.
Tuy nhiên, quá trình thực hành quyền Công tố kiểm sát điều tra và kiểm sát xét xử vụ án có đối tượng sử dụng “ dao có tính sát thương cao” xâm phạm tính mạng, sức khoẻ người khác, có nhiều quan điểm khác nhau về đánh giá vai trò đồng phạm trong tội danh “ Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng” theo quy định tại Điều 304 Bộ luật Hình sự.Tác giả xin đưa ra các tình huống pháp lý có nhiều quan điểm khác nhau khi xử lý tội phạm trên.
Trường hợp 1: Nguyễn Văn Th, Nguyễn Hoàng H, Đào Văn T và Vũ Quốc N cùng làm công nhân tại công trường xây dựng tại lán trên địa bàn HN. Khoảng 21 giờ ngày 31/02/2025, Nguyễn Văn T, Nguyễn Hoàng H rủ Đào Văn T và Vũ Quốc N đi uống nước và “đi kiếm chuyện” (được hiểu là đi tìm người để đánh nhau). Khi cả nhóm chuẩn bị di chuyển, Hoàng H chuẩn bị 01 con dao (dạng dao phóng lợn dài 60cm, 01 đầu nhọn, lưỡi dao dài là 30cm) bọc vào áo mang theo. Nguyễn Văn Th điều khiển xe máy nhãn hiệu Honda Wave, màu trắng không đeo biển kiểm soát chở Hoàng H; Đào Văn T điều khiển xe máy nhãn hiệu Honda Wave màu tím, không biển kiểm soát chở Vũ Quốc N bắt đầu di chuyển từ lán xây dựng đi ra đường rồi đi ra Quốc lộ 3 hướng đi xã ĐA, thành phố HN. Sau đó, cả nhóm tiếp tục di chuyển theo hướng QL3 về ngã tư ĐA rồi rẽ trái vào đường CL, xã ĐA. Khi đi đến đoạn QL3 thuộc thôn L, xã P thì gặp anh Hoàng Văn S điều khiển xe máy nhãn hiệu Vario, màu trắng hồng chở anh Hoàng Văn V đi theo chiều ngược lại. Nguyễn Văn Th và Đào Văn T lái xe lạng lách, đánh võng tạt đầu xe anh S thì bị anh S chửi “Đ…m chúng mày”. Thấy vậy, nhóm Th quay đầu lại để đuổi theo xe máy của anh S. Phát hiện bị truy đuổi, anh S điều khiển xe bỏ chạy về hướng ngã tư xã ĐA. Nhóm của Th đuổi theo xe máy của anh S khoảng 01km với tốc độ cao khoảng 80 - 90km/h, đến đoạn đối diện “Siêu thị MT” thì Th đuổi kịp xe của anh S, còn xe Đào Văn T chở Vũ Quốc N truy đuổi cách xe Nguyễn Văn Th khoảng 03m. Khi xe của Nguyễn Văn Th đi song song với xe của anh S khoảng 01m thì Nguyễn Hoàng H ngồi sau rút dao ra đâm về phía đùi trái của anh Hoàng Văn V ngồi sau nhưng không trúng. Anh S điều khiển xe máy lách sang bên phải để tránh thì lao vào vỉa hè, ngã ra đường văng vào biển quảng cáo ven đường và được người dân phát hiện và đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện. Sau đó, Nguyễn Văn Th chở Nguyễn Hoàng H bỏ lại xe máy và con dao tại hiện trường và bỏ trốn. Anh S bị tổn hại 45% sức khoẻ, còn anh V chỉ bị xây xát nhẹ.
Về định tội danh Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng đối với Nguyễn Văn Th, Nguyễn Hoàng H, Đào Văn T và Vũ Quốc N, có nhiều quan điểm khác nhau như sau:
Quan điểm thứ nhất: Các đối tượng Nguyễn Văn Th, Nguyễn Hoàng H, Đào Văn T và Vũ Quốc N phạm tội Giết người theo quy định tại khoản 1, Điều 123 Bộ luật Hình sự và tội Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo quy định tại khoản 1, Điều 304 Bộ luật Hình sự. Bởi ngay từ đầu tại lán công trường các đối tượng cùng rủ nhau đi ra đường để đánh nhau, biết việc Văn Th mang hung khí là con dao, tiếp nhận ý chí từ Th nên các đối tượng chịu trách nhiệm hình sự về hai tội danh trên.
Quan điểm thứ hai: Đối tượng Th chở Nguyễn Hoàng H cùng với Đào Văn T và Vũ Quốc N rủ nhau đi tìm người để kiếm chuyện “ đánh nhau”. Mặc dù biết Nguyễn Văn Th mang hung khí là con dao nhưng khi gặp bị hại các đối tượng T, N chỉ tham gia truy đuổi mà không trực tiếp áp sát dùng dao để chém bị hại. Hành vi của Nguyễn Văn Th và Nguyễn Hoàng H dùng dao chém bị hại vượt quá hành vi của người đồng phạm nên các đối tượng T,N không phạm tội “ Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng” mà chỉ phạm tội “ Giết người” theo quy định tại Điều 123 Bộ luật Hình sự.
Quan điểm của tác giả: Hành vi của Đào Văn T và Vũ Quốc N không đồng phạm với Nguyễn Văn Th và Nguyễn Hoàng H về tội Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo quy định tại khoản 1, Điều 304 Bộ luật Hình sự. Bởi lẽ ngay từ ban đầu, Th và Hoàng H rủ T, N đi tìm người kiếm chuyện đánh nhau, biết cầm dao mang theo và có truy đuổi người bị hại nhưng đến khi gặp các bị hại thì T, N cách chỗ Th chở Hoàng H khoảng 03 m, có nhìn thấy chém bị hại nhưng không tiếp nhận ý chí dùng dao chém người bị hại. Hành vi của Th và Hoàng H vượt quá hành vi của người đồng phạm nên T, N không phạm tội Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo quy định tại khoản 1, Điều 304 Bộ luật Hình sự
Trường hợp 2: Khoảng 22 giờ 30 phút ngày 13/07/2025, Kiều V L chở chị Trần Linh C trên đường liên thôn thuộc địa phận thôn Đ, xã P, thành phố H thì bị anh Hoàng Gia B điều khiển xe máy chở anh Bùi Hoàn Ch khiêu khích, trêu đùa. Đến khoảng 23 giờ cùng ngày, L rủ Mai Văn H, Nguyễn Văn C, Mai Văn T, Bùi Bảo N và Mai Minh Tr cùng tìm đánh anh B và anh Hoàn Ch để trả thù, cả nhóm đồng ý. Khi phát hiện thấy anh B điều khiển chở anh Hoàn Ch tại khu vực trước cửa hàng tạp hóa ở đội X, thôn Đ; H và C điều khiển xe máy chở T và H (H cầm theo 01 thanh kiếm dài 77 cm, chuôi kiếm hình trụ dài 20cm, lưỡi kiếm bằng kim loại dài 57cm, mũi nhọn); L điều khiển xe máy chở Tr và N truy đuổi anh B và anh Hoàn Ch. Anh B điều khiển xe bỏ chạy đến đoạn gần Trạm bơm thôn, xã P, thành phố H thì đâm vào tường, làm xe đổ người ngã và bị H chạy đến cầm thanh kiếm bằng tay phải chém 01 nhát (từ trên xuống dưới, chếch từ phải qua trái) hướng vào đầu anh B; theo phản xạ anh B giơ 02 tay lên ôm đầu đỡ nên bị chém trúng vào mặt ngoài cẳng tay phải. Do được can ngăn nên H không chém B nữa mà chém Hoàn Ch cầm kiếm chém 03 nhát, trong đó 01 nhát vào thắt lưng trái, 01 nhát vào vùng vai trái, 01 nhát vào đỉnh đầu trái, gây ra các vết thương vùng vai trái dài 5cm, vết thương vùng thắt lưng trái dài 15cm, mẻ bản ngoài xương sọ vùng đỉnh trái. Do được cấp cứu và điều trị kịp thời nên anh B và anh Hoàn Ch không tử vong nhưng anh B bị tổn hại 06% sức khoẻ, anh Hoàn Ch bị tổn hại 07% sức khoẻ.
Ngày 15/7/2025 và 18/8/2025, Mai Văn H, Kiều V L, Nguyễn Văn Ch, Mai Văn T, Bùi Bảo N và Mai Minh Tr bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP H, tạm giam để điều tra về tội Giết người. Ngày 13/10/2025 Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP H khởi tố với bị can Mai Văn H về tội Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo quy định tại khoản 1, Điều 304 Bộ luật Hình sự;
Về vai trò đồng phạm trong tội S mử dụng trái phép vũ khí quân dụng có nhiều quan điểm khác nhau như sau:
Quan điểm thứ nhất: Mai Văn H phạm tội Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo quy định tại khoản 1, Điều 304 Bộ luật Hình sự, còn Kiều V L, Nguyễn Văn Ch, Mai Văn T, Bùi Bảo N và Mai Minh Tr không đồng phạm với H về tội Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng do trong vụ án chỉ có H là người duy nhất dùng kiếm chém các bị hại, vượt quá hành vi của người đồng phạm. Mặt khác các bị cáo khác đã bị xử lý về tội Giết người nên không xử lý về tội Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng.
Quan điểm thứ hai: Mai Văn H phạm tội Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo quy định tại khoản 1, Điều 304 Bộ luật Hình sự, còn Kiều V L, Nguyễn Văn Ch, Mai Văn T, Bùi Bảo N và Mai Minh Tr đồng phạm với H về tội Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng. Các đối tượng cùng rủ nhau đi đánh trả thù và dùng kiếm mang theo, cùng tiếp nhận ý chí của nhau nên hành vi H đồng phạm với các bị cáo còn lại về tội Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo quy định tại khoản 1, Điều 304 Bộ luật Hình sự
Quan điểm của tác giả: Đồng tình với quan điểm thứ hai hành vi Kiều V L, Nguyễn Văn Ch, Mai Văn T, Bùi Bảo N và Mai Minh Tr không đồng phạm với Mai Văn H về tội Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo quy định khoản 1, Điều 304 Bộ luật Hình sự.
Đây cũng là một trong khó khăn, vướng mắc và nhận thức pháp luật khác nhau của các Cơ quan tiến hành tố tụng hiện nay trong việc xác định vai trò đồng phạm của các đối tượng có hành vi Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng, xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người khác. Đề xuất, kiến nghị liên ngành Tư pháp sớm có văn bản hướng dẫn giải quyết khó khăn vướng mắc nêu trên để áp dụng pháp luật thống nhất./.
Phạm Thị Mai - Phòng 2