Hiện nay, tình trạng nhiều doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động đang trở thành một vấn đề nhức nhối vì nó gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, đặc biệt là nhóm yếu thế như phụ nữ mang thai, người khuyết tật, hay người già đến tuổi hưởng chế độ hưu trí.
Trong bối cảnh đó, phát huy tinh thần của Nghị quyết 205/2025/QH15, Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 6 đang tăng cường các biện pháp kiểm sát, phối hợp với cơ quan Bảo hiểm xã hội và trực tiếp làm việc với các doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội, qua đó từng bước thu hồi các khoản nợ, bảo đảm quyền lợi của người lao động và góp phần giữ vững công bằng xã hội.
Được tham gia bảo hiểm xã hội là quyền lợi chính đáng của người lao động
Theo Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, bảo hiểm xã hội là chính sách nhằm bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người tham gia khi bị giảm hoặc mất thu nhập trong những trường hợp luật định. Việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đồng thời là trách nhiệm của người sử dụng lao động và người lao động theo quy định của pháp luật.
Đối với người lao động, tham gia bảo hiểm xã hội không đơn thuần là thực hiện một nghĩa vụ tài chính mà trước hết là bảo đảm quyền lợi lâu dài. Quá trình đóng bảo hiểm xã hội là cơ sở để người lao động được giải quyết các chế độ như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất và các chế độ khác theo quy định.
Chính vì vậy, tình trạng một số doanh nghiệp chậm đóng, nợ đọng hoặc tìm cách trốn tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội đang gây nhiều bức xúc trong xã hội. Đáng lưu ý, có trường hợp doanh nghiệp vẫn hoạt động, vẫn sử dụng lao động nhưng không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội, khiến thời gian tham gia của người lao động bị gián đoạn hoặc phát sinh khó khăn khi giải quyết chế độ.
Lãnh đạo, Kiểm sát viên Viện KSND Khu vực 6 tại buổi làm việc
với các doanh nghiệp do BHXH Thanh Oai tổ chức
Hậu quả của việc nợ bảo hiểm xã hội không chỉ thể hiện ở những con số về tiền nợ. Đằng sau mỗi khoản nợ có thể là quyền lợi thiết thực của hàng chục, hàng trăm người lao động bị ảnh hưởng. Đặc biệt, nhóm người lao động yếu thế càng dễ chịu tác động. Với phụ nữ mang thai, việc doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội có thể ảnh hưởng đến quá trình giải quyết chế độ thai sản khi đủ điều kiện. Với người lao động khuyết tật hoặc người có hoàn cảnh khó khăn, việc bảo đảm đầy đủ các chế độ an sinh càng có ý nghĩa thiết thực. Đối với những người đã đến tuổi hưởng chế độ hưu trí, việc doanh nghiệp chưa hoàn thành nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội có thể làm phát sinh những vướng mắc liên quan đến quá trình xác nhận thời gian đóng và giải quyết quyền lợi.
Pháp luật về bảo hiểm xã hội nghiêm cấm hành vi không đóng bảo hiểm xã hội theo quy định; đồng thời xác định người lao động có quyền yêu cầu, khiếu nại, tố cáo khi quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Do đó, bảo vệ quyền được tham gia và thụ hưởng chính sách bảo hiểm xã hội của người lao động cũng chính là bảo vệ nền tảng của chính sách an sinh xã hội.
Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 6 thực hiện nhiều biện pháp nhằm thu hồi nợ bảo hiểm xã hội
Nhận thức rõ ý nghĩa của việc bảo vệ quyền lợi người lao động, Viện KSND Khu vực 6 đã chủ động phối hợp với cơ quan Bảo hiểm xã hội trên địa bàn để nắm chắc tình hình doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội.
Theo đó, đơn vị thường xuyên làm việc với Bảo hiểm xã hội cơ sở Thanh Oai, Chương Mỹ, cập nhật thông tin về tình hình nợ bảo hiểm xã hội của các doanh nghiệp theo tuần, theo tháng. Việc cập nhật thường xuyên giúp Viện kiểm sát kịp thời xác định những doanh nghiệp có số tiền nợ lớn, thời gian nợ kéo dài hoặc có biểu hiện thiếu thiện chí trong việc thực hiện nghĩa vụ.
Trên cơ sở danh sách và tình hình thực tế, Viện KSND Khu vực 6 trực tiếp gửi giấy mời các doanh nghiệp lên làm việc. Tại các buổi làm việc, đơn vị tập trung làm rõ nguyên nhân phát sinh nợ, tình hình hoạt động sản xuất, kinh doanh, khả năng tài chính và trách nhiệm của người đại diện doanh nghiệp đối với nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội.
Đối với những doanh nghiệp chưa có khả năng thanh toán toàn bộ khoản nợ trong một lần, Viện kiểm sát yêu cầu doanh nghiệp xây dựng và cam kết lộ trình cụ thể để từng bước khắc phục. Việc yêu cầu cam kết không chỉ nhằm xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp mà còn tạo cơ sở để theo dõi, đôn đốc việc thực hiện sau buổi làm việc.
Đặc biệt, ngày 17/8/2026, Tổ công tác Viện KSND Khu vực 6 đã trực tiếp làm việc với các doanh nghiệp cố tình trốn tránh, không đến làm việc theo giấy mời của cơ quan Bảo hiểm xã hội tại Thanh Oai. Việc trực tiếp gặp gỡ, làm việc với các doanh nghiệp này cho thấy quyết tâm của Viện kiểm sát trong việc đưa công tác thu hồi nợ bảo hiểm xã hội đi vào thực chất, không để tình trạng né tránh, chây ỳ kéo dài.
Thông qua các biện pháp trên, trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội được đặt trong sự giám sát chặt chẽ hơn. Đồng thời, người lao động có thêm cơ chế để quyền lợi chính đáng của mình được quan tâm và bảo vệ.
Việc làm này cũng phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội, về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Nghị quyết được Quốc hội ban hành ngày 24/6/2025.
Giám sát chặt chẽ, đôn đốc thường xuyên để bảo đảm quyền lợi người lao động
Thu hồi nợ bảo hiểm xã hội là nhiệm vụ có ý nghĩa lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp thường xuyên giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, Viện kiểm sát và các cơ quan, tổ chức có liên quan. Vì vậy, việc doanh nghiệp ký cam kết mới chỉ là bước đầu; quan trọng hơn là phải theo dõi, kiểm tra và đôn đốc việc thực hiện cam kết.
Trong thời gian tới, Viện KSND Khu vực 6 xác định tiếp tục duy trì việc cập nhật tình hình nợ bảo hiểm xã hội theo tuần, tháng; phân loại doanh nghiệp theo mức độ, thời gian và tính chất của khoản nợ; đồng thời tăng cường làm việc trực tiếp đối với những doanh nghiệp chậm thực hiện hoặc có biểu hiện né tránh nghĩa vụ.
Đối với những doanh nghiệp thực sự gặp khó khăn, việc xây dựng lộ trình khắc phục phù hợp là giải pháp cần thiết, vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp từng bước ổn định hoạt động, vừa bảo đảm quyền lợi của người lao động được giải quyết theo khả năng và quy định pháp luật.
Ngược lại, đối với những trường hợp cố tình chây ỳ, né tránh, không hợp tác hoặc có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng, việc áp dụng các biện pháp pháp lý cần thiết phải được xem xét trên cơ sở quy định của pháp luật, nhằm bảo đảm tính nghiêm minh và sức răn đe.
Với phương châm giám sát chặt chẽ – đôn đốc thường xuyên – xử lý đúng pháp luật, Viện KSND Khu vực 6 đang từng bước đưa công tác thu hồi nợ bảo hiểm xã hội trở thành hoạt động thường xuyên, chủ động và thực chất. Qua đó, góp phần bảo đảm để chính sách bảo hiểm xã hội thực sự phát huy vai trò là trụ cột của hệ thống an sinh, để quyền lợi chính đáng của người lao động được bảo vệ và để tinh thần công bằng xã hội được hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể.
Ngọc Ánh - Viện KSND Khu vực 6.