Ngân sách nhà nước là nguồn lực tài chính quan trọng nhất để Nhà nước thực hiện các chức năng quản lý, đầu tư phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và chăm lo đời sống nhân dân. Mỗi khoản thu, khoản chi ngân sách đều gắn với lợi ích chung của xã hội. Vì vậy, bảo vệ ngân sách nhà nước, tài sản công không chỉ là yêu cầu của công tác quản lý tài chính mà còn là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương và hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công đã mở ra một cơ chế pháp lý mới. Đối với Viện KSND Khu vực 6, việc chủ động nghiên cứu, phát hiện và xử lý những vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công, trong đó có nguy cơ làm thất thoát nguồn lực nhà nước, là một hướng triển khai thiết thực tinh thần của Nghị quyết.
Tầm quan trọng của ngân sách nhà nước
Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định. Đây là công cụ quan trọng để Nhà nước huy động, phân phối và sử dụng các nguồn lực tài chính phục vụ những mục tiêu phát triển chung.
Nguồn ngân sách được hình thành từ nhiều khoản thu như thuế, phí, lệ phí và các nguồn thu hợp pháp khác. Từ nguồn lực này, Nhà nước bảo đảm kinh phí cho hoạt động của bộ máy nhà nước, đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, phát triển giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ, thực hiện chính sách an sinh xã hội, hỗ trợ các nhóm yếu thế và thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng khác.
Kiểm sát viên Viện KSND Khu vực 6 làm việc với đại diện doanh nghiệp nợ thuế.
Có thể thấy, hiệu quả quản lý ngân sách tác động trực tiếp đến chất lượng phát triển kinh tế - xã hội. Khi ngân sách được quản lý chặt chẽ, sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả, nguồn lực công sẽ được chuyển hóa thành các công trình, dịch vụ và chính sách phục vụ người dân. Ngược lại, tình trạng thất thoát, lãng phí, chi sai mục đích hoặc để các khoản phải thu của Nhà nước bị tồn đọng kéo dài sẽ làm suy giảm nguồn lực dành cho phát triển.
Ngân sách nhà nước, tài sản công khác là đối tượng bảo vệ trực tiếp của Nghị quyết 205/2025/QH15
Nghị quyết số 205/2025/QH15 được Quốc hội ban hành ngày 27/6/2025, quy định việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để Viện kiểm sát thực hiện vai trò chủ động hơn trong việc bảo vệ những lợi ích vượt ra ngoài phạm vi quyền, lợi ích của một cá nhân cụ thể.
Trong phạm vi bảo vệ lợi ích công, ngân sách nhà nước và tài sản công có ý nghĩa đặc biệt. Bởi lẽ, đây là những nguồn lực được hình thành, quản lý và sử dụng nhằm phục vụ lợi ích chung. Khi các nguồn lực này bị xâm phạm, thiệt hại không chỉ ảnh hưởng đến một cơ quan hay một đơn vị mà có thể tác động đến lợi ích của Nhà nước và cộng đồng.
Với tinh thần đó, Viện KSND Khu vực 6 đã phát huy vai trò của mình trong việc nghiên cứu, rà soát và xác định những vụ việc thuộc phạm vi bảo vệ lợi ích công theo Nghị quyết 205/2025/QH15; phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước, gồm cơ quan thuế và cơ quan bảo hiểm xã hội để thu thập tài liệu, xác minh thiệt hại, xác định trách nhiệm và áp dụng các biện pháp pháp lý phù hợp.
Viện KSND Khu vực 6 và nỗ lực chống thất thoát ngân sách nhà nước
Thực hiện chỉ đạo của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội, Viện KSND Khu vực 6 đã sớm sắp xếp các buổi làm việc với cơ quan thuế, cơ quan bảo hiểm xã hội trên địa bàn để tiếp nhận danh sách các doanh nghiệp nợ đọng thuế, nợ bảo hiểm xã hội trên địa bàn khu vực 6 và áp dụng các biện pháp cần thiết nhằm thu hồi các khoản nợ này.
Tổ công tác Viện KSND Khu vực 6 làm việc với Thuế cơ sở 15, TP Hà Nội
Qua việc mời đại diện doanh nghiệp lên làm việc, Viện KSND khu vực 6 đã đôn đốc các doanh nghiệp đóng thuế, bảo hiểm xã hội, kết hợp tuyên truyền pháp luật về hậu quả pháp lý khi nợ đọng thuế, bảo hiểm kéo dài. Bằng việc ban hành các Quyết định yêu cầu chấm dứt vi phạm, thông qua các buổi làm việc, Viện KSND khu vực 6 đã thành công đôn đốc thu về ngân sách số tiền: 18.187.896.216 (Mười tám tỷ một trăm tám mơi bảy triệu tám trăm chín mươi sáu nghìn hai trăm mười sáu đồng) tiền thuế và thu về quỹ bảo hiểm xã hội số tiền 4,128,928,179 (Bốn tỷ một trăm hai mươi tám triệu chín trăm hai mươi tám nghìn một trăm bảy chín đồng). Số liệu về tiền thu được kể trên theo thống kê tính đến ngày 15/9/2026.
Qua làm việc, Viện KSND khu vực 6 cũng nhanh chóng rà soát các doanh nghiệp có số nợ thuế lớn, thời gian nợ kéo dài và đi đến thống nhất với Thuế cơ sở 21, Thuế cơ sở 15, TP Hà Nội áp dụng biện pháp khởi kiện nhằm thu hồi nợ thuế đối với 06 doanh nghiệp.
Toàn cảnh phiên tòa dân sự công ích đầu tiên của khu vực 6
Ngày 28/8/2026 vừa qua, Tòa án nhân dân khu vực 6 đã đưa ra xét xử vụ án dân sự công ích đều tiên của khu vực 6, Viện KSND khu vực 6 khởi kiện Công ty cổ phần Từ Liêm về hành vi nợ đọng thuế. Phiên tòa diễn ra thành công tốt đẹp, TAND Khu vực 6 chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện, tuyến án buộc Công ty cổ phần Từ Liêm nộp 28.962.194.556 đồng tiền nợ thuế.
Bảo vệ ngân sách nhà nước và tài sản công, xét đến cùng, chính là bảo vệ nguồn lực phục vụ phát triển đất nước và đời sống nhân dân. Việc thực hiện hiệu quả Nghị quyết 205/2025/QH15 sẽ góp phần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý tài chính và tài sản công, đồng thời tạo thêm công cụ pháp lý để lợi ích công được bảo vệ kịp thời, thực chất và đúng quy định pháp luật./.
Ngọc Ánh - Viện KSND Khu vực 6