Bảo vệ lợi ích công và quyền dân sự của các chủ thể yếu thế là một trong những thước đo quan trọng phản ánh bản chất nhân văn và tiến bộ của Nhà nước pháp quyền. Tuy nhiên, trong thực tiễn đời sống xã hội, không ít trường hợp lợi ích công bị xâm phạm, quyền dân sự của người yếu thế bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhưng không được bảo vệ kịp thời do không có chủ thể đủ điều kiện, đủ khả năng đứng ra khởi kiện; hoặc vì rào cản về chi phí, chứng cứ, tâm lý e ngại va chạm.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công đã ra đời, mở ra một cơ chế pháp lý mới, đồng thời đặt Viện kiểm sát nhân dân vào vị trí chủ động hơn trong việc bảo vệ lợi ích công cộng và quyền con người.
Đồng chí Lê Thị Thu Nguyệt - Phó Viện trưởng Viện KSND thành phố Hà Nội
phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị
Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội được lựa chọn là một trong 6 đơn vị thí điểm không chỉ thể hiện sự tin tưởng của Quốc hội và Viện kiểm sát nhân dân tối cao, mà còn đặt ra yêu cầu cao đối với ngành Kiểm sát Thủ đô trong việc triển khai Nghị quyết 205 một cách quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả, xứng đáng với vai trò tiên phong trên địa bàn đô thị đặc biệt.
Đồng chí Trần Xuân Huệ - Trưởng phòng 9
tuyên truyền về Nghị quyết 205 tại Viện KSND khu vực
1. Chủ động chuẩn bị – tạo nền tảng vững chắc trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực
Ngay sau khi Nghị quyết 205 được ban hành, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội đã chủ động xây dựng kế hoạch triển khai với mục tiêu rõ ràng, lộ trình cụ thể, chia thành hai giai đoạn: trước và sau thời điểm Nghị quyết có hiệu lực (01/01/2026), bảo đảm vừa chuẩn bị kỹ lưỡng, vừa sẵn sàng hành động khi cơ chế mới chính thức được vận hành.
Trước hết, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội xác định thống nhất nhận thức là yếu tố then chốt. Việc quán triệt Nghị quyết 205 không dừng lại ở phổ biến văn bản, mà hướng tới tạo chuyển biến căn bản trong tư duy của đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên: từ tư duy “tham gia, kiểm sát” sang tư duy chủ động bảo vệ lợi ích công thông qua quyền khởi kiện theo pháp luật. Điển hình, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 7 đã tổ chức Cuộc thi tìm hiểu Nghị quyết 205, qua đó vừa nâng cao nhận thức, vừa bồi dưỡng kỹ năng nghiệp vụ, tạo tâm thế sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ mới.
Cùng với đó, công tác kiện toàn tổ chức được triển khai đồng bộ. 12 Viện kiểm sát nhân dân khu vực đều thành lập Tổ giúp việc thực hiện nhiệm vụ thí điểm, do Lãnh đạo Viện trực tiếp phụ trách; lựa chọn Kiểm sát viên có bản lĩnh, kinh nghiệm thực tiễn; phân công nhiệm vụ rõ người, rõ việc, bảo đảm sự chỉ đạo tập trung, thống nhất trong toàn hệ thống.
Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội cũng kịp thời ban hành các văn bản chỉ đạo mang tính định hướng; các Chi bộ Viện kiểm sát nhân dân khu vực ban hành Nghị quyết chuyên đề, đưa nhiệm vụ triển khai Nghị quyết 205 vào chương trình công tác năm, gắn trách nhiệm cụ thể của từng đơn vị, từng cá nhân với tiến độ và chất lượng thực hiện.
Đặc biệt, công tác tuyên truyền, phổ biến tại cơ sở được chú trọng. Các Viện kiểm sát nhân dân khu vực đã chủ động phối hợp với chính quyền địa phương, Đài truyền thanh xã, phường để tuyên truyền nội dung cơ bản của Nghị quyết 205; tổ chức hội nghị tuyên truyền tại địa phương với sự tham gia của Nhân dân; triển khai nhiều hình thức truyền thông trực quan tại trung tâm hành chính công, trụ sở UBND, Công an cấp xã, Tòa án; đồng thời xây dựng chuyên mục về khởi kiện dân sự công ích trên Trang thông tin điện tử của Viện kiểm sát nhân dân Thành phố Hà Nội, mở rộng kênh tiếp nhận thông tin về lợi ích công và quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương bị xâm phạm.
Song song với đó, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội tăng cường phối hợp liên ngành, lấy cơ sở làm trung tâm. Tiêu biểu, ngày 26/12/2025, Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 7 đã ký Quy chế phối hợp với Tòa án nhân dân Khu vực 7, UBND và Công an xã, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc cung cấp thông tin, xác minh và xử lý vụ việc, bảo đảm tính khả thi của cơ chế khởi kiện dân sự công ích trong thực tiễn.
Qua rà soát, Viện kiểm sát nhân dân Thành phố Hà Nội đã xác định 23 vụ việc có thể áp dụng cơ chế khởi kiện vụ án dân sự công ích, trong đó có 10 vụ việc xâm phạm lợi ích công trong lĩnh vực tài chính và 13 vụ việc liên quan đến đất đai, tài nguyên, khoáng sản và môi trường. Đồng thời, Viện kiểm sát nhân dân Thành phố Hà Nội đã phát động phong trào thi đua chuyên đề nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả triển khai thí điểm, bảo đảm thực hiện đúng định hướng, đúng tiến độ, có chiều sâu.
Đồng chí Lê Thị Hồng Hạnh - Kiểm sát viên Trung cấp Phòng 9
tham gia tuyên truyền về Nghị quyết 205 tại Viện KSND khu vực
2. Quyết liệt hành động – đưa Nghị quyết 205 vào cuộc sống
Ngay khi Nghị quyết 205 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội đã nhanh chóng chuyển sang giai đoạn triển khai thực chất, tập trung vào các vụ việc cụ thể, gắn trực tiếp với đời sống của người dân.
Trên cơ sở chỉ đạo nghiệp vụ của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội, các Viện kiểm sát nhân dân khu vực chủ động rà soát, nhận diện những lợi ích công và quyền dân sự của nhóm yếu thế có nguy cơ bị xâm phạm; đồng thời trực tiếp xuống cơ sở, phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn để thu thập thông tin, tài liệu ngay từ đầu.
Tiêu biểu, ngày 30/12/2025, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 6 đã báo cáo vụ việc liên quan đến tình trạng ô nhiễm môi trường tại bãi rác thôn Thanh Thần, xã Bình Minh. Ngay sau đó, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội đã chỉ đạo kịp thời, hướng dẫn Viện kiểm sát nhân dân khu vực 6 tiến hành thụ lý, xác minh, thu thập chứng cứ. Qua xem xét thực địa, làm việc với người dân và các cơ quan liên quan, tình trạng đổ rác, đốt rác trái phép kéo dài, gây ô nhiễm nghiêm trọng, xâm phạm lợi ích công và quyền được sống trong môi trường trong lành của Nhân dân đã được làm rõ.
Trên cơ sở kết quả xác minh, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 6 đã ban hành Kiến nghị về bảo vệ lợi ích công trong lĩnh vực môi trường. Kiến nghị được chính quyền địa phương nghiêm túc tiếp thu, triển khai đồng bộ các biện pháp khắc phục. Đến nay, tình trạng ô nhiễm tại khu vực này đã cơ bản được xử lý, qua đó khẳng định hiệu quả rõ nét của việc triển khai Nghị quyết 205 trong thực tiễn.
Thực tiễn triển khai Nghị quyết 205 tại Hà Nội cho thấy, khi được chuẩn bị kỹ lưỡng về tổ chức, nhân sự, nhận thức và cơ chế phối hợp, quyền khởi kiện dân sự công ích của Viện kiểm sát nhân dân không chỉ là một quy định pháp luật mới, mà thực sự trở thành công cụ hữu hiệu để bảo vệ lợi ích công và người yếu thế.
Đối với Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội, việc triển khai Nghị quyết 205 không dừng lại ở yêu cầu hoàn thành nhiệm vụ thí điểm, mà là trách nhiệm chính trị của ngành Kiểm sát Thủ đô trong việc đi trước, làm mẫu, góp phần định hình cơ chế tố tụng công ích trong tương lai.
Bảo vệ lợi ích công không thể chậm trễ. Viện kiểm sát không chỉ kiểm sát việc tuân theo pháp luật, mà phải chủ động hành động để không một quyền, lợi ích hợp pháp nào của Nhà nước, của cộng đồng và của người yếu thế bị bỏ ngỏ. Đó chính là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết 205 và cũng là cam kết hành động của ngành Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội trong giai đoạn mới./.
Trần Xuân Huệ, Lê Thị Hồng Hạnh - Phòng 9