Chuyển đổi số là xu thế tất yếu trong tiến trình cải cách tư pháp hiện nay, được xác định là trọng tâm công tác, khâu đột phá năm 2026 của ngành Kiểm sát nhân dân, từ đó Viện KSND khu vực 9 - Hà Nội xác định việc tham gia xét xử phiên tòa trực tuyến không chỉ là giải pháp chuyển đổi số mà còn là bước đổi mới quan trọng về phương thức Công tố và Kiểm sát hoạt động tư pháp, góp phần xây dựng nền tư pháp hiện đại, công khai, minh bạch. Đối với ngành Kiểm sát, việc tham gia phiên tòa trực tuyến đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện từ công tác chuẩn bị hồ sơ, nghiên cứu chứng cứ đến kỹ năng tranh tụng của Kiểm sát viên trong môi trường số.
Kiểm sát viên công bố Bản cáo trạng tại phiên tòa trực tuyến
Xác định việc chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm và là khâu đột phá của đơn vị năm 2026, từ năm công tác mới (ngày 01/10/2025 đến 23/01/2026) Viện kiểm sát nhân dân khu vực 9 - Hà Nội đã phối hợp với Tòa án nhân dân khu vực 9- Hà Nội đã thực hiện được tổng số 31 phiên tòa xét xử trực tuyến. Quá trình thực hiện phiên tòa trực tuyến có nhiều thuận lợi và cũng có một số tồn tại, hạn chế. Cụ thể:
Thực tiễn tổ chức các phiên tòa trực tuyến thời gian qua cho thấy hình thức này mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Trước hết, xét xử trực tuyến giúp tiết kiệm thời gian và chi phí, nhất là chi phí dẫn giải bị cáo đang bị tạm giam, chi phí đi lại của người tham gia tố tụng và cán bộ tư pháp. Kiểm sát viên có thể tham gia phiên tòa tại điểm cầu phù hợp, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Kiểm sát viên luận tội tại phiên tòa trực tuyến
Bên cạnh đó, phiên tòa trực tuyến góp phần bảo đảm hoạt động xét xử không bị gián đoạn trong các điều kiện đặc biệt như thời tiết khắc nghiệt, dịch bệnh, thiên tai hoặc các trở ngại khách quan khác. Đây là yếu tố quan trọng giúp Viện kiểm sát nhân dân khu vực 9 - Hà Nội thực hiện tốt chức năng công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp theo quy định của pháp luật.
Việc tham gia phiên tòa trực tuyến cũng tạo điều kiện để Kiểm sát viên nâng cao trình độ ứng dụng công nghệ thông tin, làm quen với hồ sơ điện tử, chứng cứ số, đồng thời rèn luyện kỹ năng trình bày luận tội, tranh luận trong môi trường số. Qua đó, góp phần xây dựng đội ngũ Kiểm sát viên đáp ứng yêu cầu của nền tư pháp hiện đại.
Toàn cảnh hội đồng xét xử tại điểm cầu trung tâm
Ngoài ra, xét xử phiên tòa trực tuyến còn góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động xét xử và thực hiện chức năng công tố, tạo điều kiện để Nhân dân giám sát hoạt động tư pháp, củng cố niềm tin đối với các cơ quan bảo vệ pháp luật.
Bên cạnh những kết quả tích cực, việc xét xử phiên tòa trực tuyến vẫn còn bộc lộ một số khó khăn, hạn chế. Trước hết là hạ tầng công nghệ thông tin tại Tòa án nhân dân khu vực 9 - Hà Nội chưa đồng bộ, chưa có phòng xét xử trực tuyến. Liên ngành tư pháp phải di chuyển đi xét xử tại các phòng trực tuyến tại các khu vực lân cận. Bên cạnh đó, chất lượng đường truyền, âm thanh, hình ảnh chưa thật sự ổn định, ảnh hưởng đến việc theo dõi diễn biến phiên tòa và hoạt động tranh tụng của Kiểm sát viên.
Hình ảnh bị cáo tại điểm cầu thành phần
So với phiên tòa trực tiếp, hình thức trực tuyến cũng khiến Kiểm sát viên gặp khó khăn hơn trong việc quan sát trực tiếp thái độ, diễn biến tâm lý của bị cáo, người làm chứng, người bị hại – những yếu tố có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá chứng cứ và xác định sự thật khách quan của vụ án.
Bên cạnh đó, kỹ năng tham gia phiên tòa trực tuyến của một bộ phận cán bộ chưa đáp ứng yêu cầu; việc sử dụng công nghệ, xử lý tình huống phát sinh, trình bày luận tội trong môi trường trực tuyến còn bị gián đoạn do chất lượng đường truyền. Một số vấn đề pháp lý, nghiệp vụ liên quan đến bảo đảm quyền bào chữa, quyền tranh tụng, bảo mật thông tin tố tụng cũng cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện.
Để xét xử phiên tòa trực tuyến thực sự phát huy hiệu quả trong công tác chuyển đổi số. Liên ngành tư pháp khu vực 9 - Hà Nội nói chung, Viện kiểm sát nhân dân nhận thấy cần tiếp tục đầu tư, nâng cấp đồng bộ hạ tầng công nghệ thông tin; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số, kỹ năng tham gia phiên tòa trực tuyến cho Kiểm sát viên. Đồng thời, cần đẩy mạnh tổng kết thực tiễn, kịp thời kiến nghị hoàn thiện pháp luật và quy trình nghiệp vụ phù hợp với yêu cầu của môi trường số.
Xét xử phiên tòa trực tuyến là bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số của ngành Kiểm sát nhân dân. Mặc dù còn không ít khó khăn, hạn chế, nhưng với quyết tâm chính trị cao và giải pháp đồng bộ, hình thức xét xử này sẽ ngày càng hoàn thiện, góp phần nâng cao chức năng công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới.
Thu Hương, Phương Hà - Viện KSND khu vực 9