Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công đã trao cho ngành Kiểm sát một công cụ pháp lý mới, với hai nhánh chức năng: bảo vệ trực tiếp quyền dân sự của những nhóm yếu thế được pháp luật xác định, và bảo vệ lợi ích công – trong đó có tài sản công. Tại Thủ đô Hà Nội, Viện KSND Khu vực 4 đã triển khai thực hiện Nghị quyết nêu trên trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội (BHXH), vì nợ đọng bảo hiểm vừa là vấn đề tài sản công, vừa trực tiếp liên quan đến lưới an sinh của người lao động.
Hai lý do để Viện KSND Khu vực 4 triển khai thực hiện Nghị quyết 205 trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội
Lý do thứ nhất, theo điểm b khoản 2 Điều 3 Nghị quyết số 205/2025/QH15, lợi ích công được bảo vệ bao gồm lĩnh vực đất đai, tài nguyên và tài sản công khác. Quỹ bảo hiểm xã hội – quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, được Nhà nước bảo hộ theo Luật Bảo hiểm xã hội – được Viện KSND Khu vực 4 xác định là một dạng tài sản công khác, có thể bị xâm phạm khi doanh nghiệp chậm đóng, nợ đọng bảo hiểm xã hội kéo dài.
Lý do thứ hai, mang tính phòng ngừa sâu sắc hơn, xuất phát từ việc nhận diện trước những người lao động sẽ trở thành đối tượng yếu thế trong tương lai gần. Theo quy định hiện hành, người lao động nam đủ 62 tuổi, nữ đủ 60 tuổi khi nghỉ hưu và đủ điều kiện hưởng bảo hiểm xã hội là nhóm người cao tuổi – một trong các nhóm dễ bị tổn thương được Nghị quyết số 205/2025/QH15 xác định là đối tượng bảo vệ trực tiếp. Bên cạnh đó, Viện kiểm sát cũng lưu tâm đến lao động là người khuyết tật và lao động nữ trong thời gian mang thai, sinh con – hai nhóm dễ bị tổn thương khác được Nghị quyết xác định, có nguy cơ không được hưởng đầy đủ chế độ nếu doanh nghiệp chưa đóng bảo hiểm xã hội đầy đủ trong thời gian tham gia. Việc Viện kiểm sát tiến hành xác minh vi phạm nợ đọng bảo hiểm để thực hiện quy trình khởi kiện vụ án dân sự công ích chính là biện pháp phòng ngừa từ sớm góp phần đảm bảo an sinh xã hội.
Từ những căn cứ trên, trong thời gian từ đầu tháng 6, Viện KSND khu vực 4 đã chủ động làm việc với các đơn vị Bảo hiểm xã hội trên địa bàn (BHXH cơ sở Từ Liêm, BHXH cơ sở Cầu Giấy, BHXH cơ sở Tây Hồ, BHXH cơ sở Tây Tựu) đề nghị cùng phối hợp, xác lập cơ chế cung cấp thông tin thường xuyên về tình hình nợ đọng bảo hiểm xã hội của các doanh nghiệp trên địa bàn quản lý. Viện KSND Khu vực 4 và các cơ quan Bảo hiểm xã hội thống nhất cơ chế trao đổi thông tin hai chiều: cơ quan bảo hiểm xã hội cung cấp dữ liệu về thời gian nợ đọng, số tiền, đối tượng lao động bị ảnh hưởng; Viện KSND Khu vực 4 trên cơ sở đó xác minh, đánh giá tính chất, mức độ vi phạm để quyết định hình thức xử lý.
Toàn cảnh buổi làm việc giữa Viện KSND khu vực 4 và BHXH cơ sở Từ Liêm
Toàn cảnh buổi làm việc giữa Viện KSND Khu vực 4 và BHXH cơ sở Tây Hồ
Vận dụng các biện pháp theo thẩm quyền được Nghị quyết trao, trên cơ sở phối hợp chặt chẽ với cơ quan Bảo hiểm xã hội
Đối với các trường hợp chậm đóng bảo hiểm, trên cơ sở thông tin do Bảo hiểm xã hội cung cấp, Viện KSND Khu vực 4 ban hành văn bản thông báo, yêu cầu doanh nghiệp khắc phục trong thời hạn xác định. Đây là thủ tục cần thiết trước khi xem xét đến biện pháp khởi kiện vụ án dân sự công ích, vì theo quy định của Nghị quyết, việc khởi kiện chỉ được đặt ra khi đã thông báo, kiến nghị chủ thể có quyền, trách nhiệm xử lý nhưng không có người khởi kiện.
Viện KSND Khu vực 4 phối hợp với các đơn vị Bảo hiểm xã hội đã tổ chức các buổi làm việc trực tiếp với các doanh nghiệp chậm đóng, nợ đọng bảo hiểm. Quá trình làm việc có sự tham gia của các Kiểm sát viên, Chuyên viên Viện KSND Khu vực 4, Chuyên viên Bảo hiểm xã hội và đại diện phía doanh nghiệp. Tại buổi làm việc, đại diện Bảo hiểm xã hội đã có danh sách cụ thể về tình hình chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN của từng doanh nghiệp. Trên cơ sở danh sách do cơ quan Bảo hiểm xã hội cung cấp, đại diện Viện kiểm sát phân tích làm rõ các chế tài và quy định pháp lý liên quan đến trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc thực hiện nghĩa vụ trích nộp BHXH, BHYT, BHTN, đồng thời đề nghị các doanh nghiệp phải nghiêm túc thực hiện các cam kết khắc phục, không để kéo dài tình trạng chậm đóng, nợ đọng, ảnh hưởng tới quyền lợi của người lao động. Các doanh nghiệp tham gia buổi làm việc đã thẳng thắn nhìn nhận trách nhiệm, thống nhất ký biên bản làm việc và cam kết xây dựng lộ trình cụ thể để hoàn thành việc nộp số tiền chậm đóng.
Buổi làm việc của 02 cơ quan và đại diện các doanh nghiệp chậm nộp BHXH
Kết quả ghi nhận từ sự phối hợp giữa hai cơ quan
Sau mỗi buổi làm việc, Viện KSND khu vực 4 đề nghị Bảo hiểm xã hội cập nhật kết quả khắc phục của doanh nghiệp để hai bên cùng theo dõi, đánh giá hiệu quả xử lý. Tính đến ngày 26/6/2026, nhiều doanh nghiệp đã chủ động khắc phục, thực hiện đóng các khoản bảo hiểm xã hội còn nợ đọng. Kết quả này cũng minh chứng cho tính khả thi của cơ chế mà Nghị quyết số 205/2025/QH15 trao cho ngành Kiểm sát: nhiều vụ việc đã được giải quyết ngay ở giai đoạn tiền tố tụng, không cần thiết phải tiến hành đến bước khởi kiện vụ án dân sự công ích.
Định hướng tiếp theo: Duy trì và mở rộng cơ chế phối hợp
Trên cơ sở kết quả đạt được, Viện KSND khu vực 4 xác định sẽ tiếp tục duy trì, hoàn thiện cơ chế phối hợp với Bảo hiểm xã hội theo hướng xây dựng quy chế phối hợp chính thức, quy định rõ đầu mối, trình tự cung cấp thông tin, thời hạn xử lý thông báo, kiến nghị đối với từng dạng nợ đọng; trong đó tiếp tục chú trọng rà soát, ưu tiên xử lý sớm đối với các doanh nghiệp có lao động sắp đến tuổi nghỉ hưu, lao động là người khuyết tật, lao động nữ mang thai – nhằm phòng ngừa từ sớm nguy cơ những người lao động này, khi trở thành người cao tuổi hoặc khi cần hưởng các chế độ liên quan, không được bảo đảm đầy đủ quyền lợi an sinh xã hội.
Đối với các trường hợp doanh nghiệp chậm đóng, nợ đọng bảo hiểm đã nhận được thông báo, yêu cầu của Viện kiểm sát nhưng không khắc phục, không có chủ thể nào khởi kiện, Viện KSND khu vực 4 sẽ tiếp tục phối hợp với Bảo hiểm xã hội trên địa bàn thu thập, củng cố thông tin, hồ sơ làm cơ sở nghiên cứu, xem xét áp dụng biện pháp khởi kiện vụ án dân sự công ích theo đúng trình tự, thủ tục Nghị quyết quy định.
Qua thực tiễn, Viện KSND khu vực 4 đang từng bước khẳng định vai trò chủ động của ngành Kiểm sát trong triển khai thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 nhằm mục tiêu bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công do Quốc hội và Ngành giao./.
Vũ Thị Minh Huyền - Viện KSND khu vực 4