Ngày 10/3/2025, tiếp tục thực hiện tinh thần Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Viện KSND khu vực 10 – Hà Nội đã xác định việc kiến nghị xử lý tình trạng ô nhiễm môi trường tại bãi rác xã Tây Phương, thành phố Hà Nội không chỉ là nhiệm vụ hành chính, mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng nhằm bảo vệ quyền cơ bản của con người: Quyền được sống trong môi trường trong lành.
Tình hình bãi rác tại xã Tây Phương theo thông tin phản ánh của người dân trên địa bàn
Qua phản ánh của cơ quan báo chí và thông tin từ người dân địa phương, VKSND khu vực 10 nhận thấy, UBND xã Tây Phương (trước đây là xã Hữu Bằng, huyện Thạch Thất) là khu vực có tốc độ phát triển kinh tế làng nghề và công nghiệp nhẹ rất nhanh. Tuy nhiên, mặt trái của sự phát triển đó là áp lực khổng lồ lên hạ tầng xử lý rác thải, gây nên tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng tại bãi tập kết rác trên địa bàn xã. Bãi rác này đã tồn tại nhiều năm qua, sát vách các nhà xưởng sản xuất và khu dân cư đông đúc. Đây không đơn thuần là nơi tập kết rác sinh hoạt, mà là một “hỗn hợp” độc hại bao gồm chất thải công nghiệp và phế thải xây dựng không được phân loại, gây ảnh hưởng lớn đến môi trường sinh thái, đời sống và sức khỏe của người dân trong khu vực.
Trước thực trạng trên, đồng chí Nguyễn Như Nghiêm – Viện trưởng Viện KSND khu vực 10 – TP Hà Nội đã cử đoàn kiểm sát xuống địa bàn tiến hành trực tiếp kiểm tra, xác minh thực địa tại khu vực bãi rác. Qua kiểm tra cho thấy, bãi rác nằm tại khu vực cánh đồng, gần khu dân cư và nhiều nhà xưởng sản xuất đang hoạt động, với diện tích khoảng 800m2. Tại thời điểm xác minh, khu vực này tồn đọng một lượng lớn chất thải rắn chưa được phân loại, bao gồm rác thải sinh hoạt, rác thải công nghiệp và phế thải xây dựng. Việc để tồn tại bãi rác không đúng quy chuẩn, không có hệ thống xử lý nước thải và hành vi đốt rác lộ thiên đã vi phạm nghiêm trọng các điều khoản cấm của pháp luật. Trách nhiệm quản lý nhà nước tại địa phương của UBND xã Tây Phương đã bị buông lỏng trong thời gian dài, dẫn đến tình trạng rác thải tích tụ, gây bức xúc kéo dài trong nhân dân.
Kiểm sát viên của Viện KSND khu vực 10 – Hà Nội
trực tiếp kiểm tra, xác minh tình hình bãi rác tại xã Tây Phương, thành phố Hà Nội
Kết quả xác minh cũng cho thấy, hằng ngày có nhiều phương tiện cơ giới và phương tiện thô sơ vận chuyển rác đến tập kết tại khu vực này. Điều này khiển lượng rác ngày càng gia tăng, rác thải tồn đọng lâu ngày, gặp mưa nắng thất thường đã tạo ra những dòng nước rỉ đen kịt, bốc mùi hôi thối nồng nặc, thấm sâu vào mạch nước ngầm và chảy tràn ra hệ thống kênh mương tưới tiêu của bà con nông dân.
Theo đánh giá của Viện KSND Khu vực 10, việc tồn tại bãi rác tự phát quy mô lớn gần khu dân cư không chỉ gây ô nhiễm môi trường mà còn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh dịch bệnh, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng sống của người dân. Nghiêm trọng hơn, tình trạng đốt rác thủ công diễn ra thường xuyên, tạo ra những cột khói đen đặc chứa các khí độc hại, âm thầm tấn công vào hệ hô hấp của người già và trẻ nhỏ trong khu vực. Đây là một hành vi xâm phạm nghiêm trọng đến lợi ích công cộng – đối tượng mà Nghị quyết 205 đặt làm trọng tâm bảo vệ.
Đối chiếu với quy định tại Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 về các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động bảo vệ môi trường và các văn bản hướng dẫn thi hành xác định việc vận chuyển, chôn, lấp, đổ, thải, đốt chất thải rắn, chất thải nguy hại không đúng quy trình kỹ thuật, quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường là hành vi bị nghiêm cấm. Chất thải phải được quản lý chặt chẽ trong toàn bộ quá trình phát sinh, phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý nhằm hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến môi trường.
Do đó, Viện KSND khu vực 10 đã ban hành kiến nghị gửi Chủ tịch UBND xã Tây Phương yêu cầu chỉ đạo các cơ quan, ban, ngành của địa phương kiểm tra, đánh giá thực trạng bãi rác và áp dụng các biện pháp cần thiết nhằm khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường tại khu vực này. Theo nội dung kiến nghị, Viện KSND khu vực 10 yêu cầu chấm dứt ngay lập tức việc tập kết rác thải trái phép và hoạt động đốt rác thủ công tại khu vực cánh đồng. Tổ chức rào chắn, che chắn bãi rác theo đúng tiêu chuẩn môi trường trong thời gian chờ xử lý dứt điểm. Yêu cầu các đơn vị chức năng vận chuyển rác tồn đọng về các khu xử lý tập trung của thành phố, trả lại mặt bằng sạch cho địa phương.
Bên cạnh đó, địa phương cần tăng cường công tác tuyên truyền, hướng dẫn người dân phân loại rác thải tại nguồn và chuyển giao chất thải rắn sinh hoạt cho các đơn vị thu gom theo đúng quy định. Việc kiểm tra, xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân vi phạm quy định về bảo vệ môi trường trong quá trình thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải cũng cần được thực hiện thường xuyên.
Đồng thời, Viện KSND khu vực 10 đề nghị UBND xã Tây Phương, thành phố Hà Nội tổ chức rà soát, khắc phục tình trạng các bãi rác dân sinh tập kết, xử lý rác không đúng tiêu chuẩn trên địa bàn; kịp thời chấn chỉnh các vi phạm, bảo đảm môi trường sống trong lành cho người dân và bảo vệ lợi ích công cộng theo đúng quy định của pháp luật và có trách nhiệm thông báo bằng văn bản kết quả thực hiện kiến nghị cho VKSND Khu vực 10 trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được kiến nghị.
Tóm lại, thông qua việc ban hành kiến nghị trên là một trong những hoạt động cụ thể của VKSND khu vực 10 - TP Hà Nội nhằm tiếp tục đẩy mạnh triển khai hiệu quả Nghị quyết 205 của Quốc hội, phát huy vai trò của ngành Kiểm sát nhân dân trong bảo vệ lợi ích công cộng, góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ môi trường và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân./.
Xuân Luận - Viện KSND khu vực 10