Một số khó khăn và giải pháp nâng cao chất lượng giải quyết đối với các vụ án sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản

15/04/2022 12:43 | 476 | 0

        Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của nền kinh tế toàn cầu và sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin, chúng ta đang sống trong thời đại 4.0 cùng với những tiện ích to lớn do cuộc cách mạng công nghệ đem lại. Tuy nhiên bên cạnh đó, việc tội phạm sử dụng công nghệ cao ngày càng đa dạng và tinh vi đi cùng với sự phát triển của nền công nghệ thông tin đã mang lại những thách thức không nhỏ, gây khó khăn cho công tác điều tra, xử lý. Việc các đối tượng phạm tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản ngày càng nhiều hơn, thủ đoạn đa dạng dưới nhiều hình thức, nhất là trong giai đoạn hiện nay, do diễn biến của dịch bệnh Covid-19 diễn biến ngày càng phức tạp và khó lường, người dân chuyển từ hình thức mua sắm trực tiếp sang trực tuyến, thanh toán qua phương tiện điện tử ngày càng trở nên phổ biến và rộng rãi hơn đã tạo cơ hội cho các đối tượng phạm tội sử dụng công nghệ thông tin thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.

        Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản được quy định tại Điều 290 Bộ luật Hình sự là tội phạm trực tiếp xâm phạm quyền sở hữu tài sản của cá nhân, cơ quan, tổ chức thông qua việc sử dụng công cụ là mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử xâm hại trật tự an toàn công cộng dưới các hình thức như: Sử dụng thông tin về tài khoản, thẻ ngân hàng của cơ quan, tổ chức, cá nhân để chiếm đoạt tài sản của chủ tài khoản, chủ thẻ hoặc thanh toán hàng hóa, dịch vụ; Làm, tàng trữ, mua bán, sử dụng, lưu hành thẻ ngân hàng giả nhằm chiếm đoạt tài sản của chủ tài khoản, chủ thẻ hoặc thanh toán hàng hóa, dịch vụ; Truy cập bất hợp pháp vào tài khoản của cơ quan tổ chức, cá nhân nhằm chiếm đoạt tài sản; Lừa đảo trong thương mại điện tử, thanh toán điện tử, kinh doanh tiền tệ, huy động vốn, kinh doanh đa cấp hoặc giao dịch chứng khoán qua mạng nhằm chiếm đoạt tài sản; Thiết lập, cung cấp trái phép dịch vụ viễn thông, internet nhằm chiếm đoạt tài sản. Phương thức thủ đoạn của loại tội phạm này được thực hiện dưới các dạng: Các đối tượng mở trang bán hàng online, đặt hàng, quảng cáo giao bán các mặt hàng, yêu cầu người bị hại chuyển khoản đặt cọc. Sau khi nhận đặt cọc hoặc tiền chuyển khoản trước để mua hàng, đối tượng không giao hàng hoặc giao hàng giả, kém chất lượng. Sau khi thực hiện, tội phạm thường khóa trang mạng lại hoặc xóa hẳn để xóa dấu vết, bỏ số điện thoại để chiếm đoạt tài sản; Thủ đoạn phạm tội cũng có thể thực hiện dưới hình thức chiếm đoạt tài sản qua phương thức thanh toán thương mại điện tử, hỗ trợ thanh toán, hoặc đứng ra làm đầu mối cho sàn giao dịch nước ngoài, lôi kéo khách hàng mở tài khoản giao dịch để chiếm đoạt tiền đầu tư…

        Do đây là một loại tội phạm mới phát sinh, có nhiều tính chất đặc thù, khả năng hoạt động phạm tội rất rộng, các đối tượng phạm tội có những phương thức, thủ đoạn thực hiện hành vi tội phạm như sử dụng các phần mềm trực tuyến, sử dụng mạng xã hội Facebook, Zalo… rất khó kiểm soát nên việc đấu tranh, giải quyết đối với loại tội phạm này còn gặp những khó khăn, vướng mắc, cụ thể:

        Một là, do các đối tượng sử dụng công nghệ cao, các ứng dụng công nghệ thông tin để phạm tội nên các cơ quan chức năng thường gặp khó khăn, vướng mắc trong quá trình thu thập, đánh giá, xử lý chứng cứ điện tử. Việc chuyển hóa chứng cứ điện tử, giám định chứng cứ điện tử và sử dụng chứng cứ điện tử trong quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử còn chưa được áp dụng thống nhất vì chứng cứ điện tử có những đặc điểm khác biệt với các chứng cứ truyền thống nên ngoài những quy định tại các Điều 87, 88, 99, 107 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định về thu thập phương tiện, dữ liệu điện tử, còn các nội dung khác như kiểm tra, đánh giá, bảo quản niêm phong… đối với chứng cứ điện tử được thực hiện theo quy định chung hiện hành thì chưa có những quy định chặt trẽ của pháp luật về quy trình thu giữ và phục hồi đối với loại chứng cứ này nhằm bảo vệ tính toàn vẹn của dữ liệu, giữ nguyên giá trị chứng cứ, quy định trách nhiệm của các cá nhân trong việc sử dụng, bảo quản loại chứng cứ đặc thù này.

        Hai là, do sự phát triển của mạng viễn thông, mạng Internet nên sẽ có rất nhiều đối tượng thông qua mạng xã hội như Faceook, Zalo Viber, Whatsapp… để thực hiện các hành vi phạm tội. Cơ quan điều tra thường gặp khó khăn trong việc xác định nhân thân, địa chỉ thật của người thực hiện hành vi phạm tội vì họ thường sử dụng thông tin giả. Ngoài ra, đây là các nhà mạng của nước ngoài nên khi phát hiện thu thập chứng cứ rất khó khăn, thông thường thực hiện theo con đường tương trợ tư pháp nên thời hạn giải quyết thường phải kéo dài, việc thu thập chứng cứ không được toàn diện và đầy đủ do nhiều lí do khách quan khác nhau.

        Ba là, đối với loại tội phạm này, người phạm tội sử dụng công nghệ cao thường là những người có trình độ công nghệ thông tin, hiểu biết về phần mềm, ứng dụng điện tử, thanh toán điện tử…trong khi đó, những người tiến hành tố tụng thường chỉ được đào tạo cơ bản mà chưa được đào tạo, tập huấn chuyên sâu về công nghệ thông tin nên còn gặp những khó khăn nhất định khi tiếp cận, xử lý đối với loại tội phạm này.

        Bốn là, việc giải quyết vụ án có chứng cứ dữ liệu điện tử, đòi hỏi những người thực thi pháp luật phải có kiến thức, có sự hiểu biết về công nghệ thông tin, nhất là đối với những vụ án phức tạp, đối tượng sử dụng những thủ đoạn tinh vi, dấu vết tội phạm để lại ở dữ liệu mạng máy tính, mạng viễn thông, trên đường truyền và các nguồn điện tử khác đòi hỏi phải tiếp cận nguồn cơ sở dữ liệu đã được mã hóa, chặn thu dữ liệu trên đường truyền, giải mã dữ liệu đã mã hóa… thì phải có sự kết hợp của các cơ quan chuyên môn, cơ quan có thẩm quyền để phục hồi, chuyển dổi dữ liệu. Tuy nhiên, thời hạn để có kết quả từ các cơ quan này thường dài, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ án. Ngoài ra, pháp luật vẫn chưa quy định về cơ chế phối hợp để công tác này thực sự hiệu quả.

        Từ những khó khăn, vướng mắc như trên trong thực tiễn, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp để nâng cao chất lượng giải quyết các vụ án đối với tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản như sau:

        Một là, cần có sự chủ động từ phía các điều tra viên, kiểm sát viên trong việc nghiên cứu các quy định của pháp luật cũng như phương thức, thủ đoạn phạm tội đối với loại tội phạm này để tiếp cận, nắm bắt, đánh giá ngay từ giai đoạn ban đầu, định hướng điều tra thực sự chính xác,chất lượng. Một trong những biện pháp quan trọng để giải quyết vụ án thành công là chú trọng việc thu thập, chuyển hóa dữ liệu, chứng cứ điện tử sớm nhất có thể. Công tác này phải thực hiện ngay, kịp thời, không để tội phạm kịp xóa dấu vết, gây khó khăn cho công tác điều tra. Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát phải phối hợp trong các hoạt động thu thập chứng cứ, định hướng điều tra, trưng cầu Cơ quan chuyên môn để phục hồi lại các dữ liệu đã bị xóa, quyền truy cập máy tính, lấy lại dữ liệu…để phục vụ công tác điều tra, đánh giá chứng cứ, đảm bảo tiến độ vụ án.

        Hai là, nâng cao chất lượng giải quyết án, phân công các cán bộ có năng lực chuyên môn, sự hiểu biết về công nghệ thông tin để giải quyết các vụ án mang tính chất đặc thù này. Tăng cường trách nhiệm của lãnh đạo và kiểm sát viên, xây dựng hồ sơ chất lượng, đánh giá chứng cứ thận trọng, nắm chắc tiến độ, kịp thời yêu cầu xác minh, yêu cầu điều tra, kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh liên quan. Đối với các vụ án khó, phức tạp, nhiều quan điểm, cần có sự đánh giá, phối hợp của liên ngành.

        Ba là, trong quá trình điều tra, cần tăng cường, phối hợp với các đơn vị có liên quan, sử dụng hoạt động tương trợ tư pháp để giải quyết các yêu cầu phát hiện, xác minh, điều tra tội phạm kịp thời, triệt để đối với tội phạm sử dụng công nghệ cao có liên quan đến yếu tố nước ngoài.

        Bốn là, đối với mỗi một vụ án có đặc thù riêng, người phạm tội sử dụng các phương pháp thủ đoạn khác nhau. Cần có sự tổng kết, rút kinh nghiệm đối với công tác giải quyết loại tội phạm này, nêu rõ các phướng thức thủ đoạn phạm tội để các Cơ quan tố tụng vận dụng trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm.

        Năm là, cần có sự đầu tư cơ sở vật chất, đào tạo, tập huấn cho đội ngũ cán bộ điều tra, điều tra viên, kiểm sát viên đối với công tác này để có điều kiện phát huy tác dụng trong công tác đấu tranh phòng chống và xử lý tội phạm.

        Sáu là, trong quá trìnhgiải quyết loại tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản, từ thực tiễn công tác, nhằm đảm bảo quyền lợi cho các cơ quan tổ chức, cá nhân, cần có những thông báo, kiến nghị phòng ngừa vi phạm để các cơ quan tổ chức liên quan tăng cường nhiều biện pháp an ninh, sử dụng các trang thiết bị kỹ thuật, công nghệ hiện đại để phòng ngừa tội phạm, đảm bảo quyền lợi của khách hàng, của các cá nhân, cơ quan, tổ chức…, giảm thiểu được những thủ đoạn phạm tội của tội phạm sử dụng công nghệ cao để phạm tội.

        Qua thực tiễn công tác cho thấy, việc đấu tranh với loại tội phạm cố ý sử dụng tri thức, kiến thức, kỹ năng, công cụ và phương tiện công nghệ thông tin tác động trái pháp luật đến thông tin, dữ liệu điện tử, mạng máy tính để chiếm đoạt tài sản là rất cần thiết và quan trọng, nhất là trong giai đoạn hiện nay, khi cuộc cách mạng công nghệ thông tin bùng nổ, loại tội phạm này đã gây thiệt hại ngày càng lớn cho các tổ chức, cá nhân và xã hội. Tội phạm này không chỉ xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản mà còn xâm phạm đến an toàn trật tự công cộng, ảnh hưởng xấu đến tình hình an ninh xã hội. Cần thiết phải đấu tranh quyết liệt và xử lý, đảm bảo mọi hành vi vi phạm đều phải bị xử lý theo quy định của pháp luật, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Nguyễn Thị Vân Hồng - Phó Trưởng Phòng 2

Viện KSND thành phố Hà Nội

HÌNH ẢNH

ĐĂNG NHẬP

Website liên kết

Thống kê truy cập

Đang truy cập Đang truy cập : 69

Tổng lượt truy cập Tổng lượt truy cập : 1023800