Đất công là đối tượng bảo vệ của Nghị quyết 205/2025/QH15
Đất đai là nguồn lực đặc biệt quan trọng của quốc gia, vừa là tư liệu sản xuất, vừa là nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đối với những diện tích đất thuộc quyền quản lý, sử dụng của Nhà nước, việc bảo đảm quản lý chặt chẽ, đúng quy định pháp luật có ý nghĩa trực tiếp trong việc bảo vệ tài sản công và lợi ích chung của xã hội.
Thực tiễn cho thấy, tình trạng đất công bị lấn chiếm, sử dụng không đúng mục đích, cho thuê, cho mượn trái quy định hoặc bị cá nhân, tổ chức sử dụng trong thời gian dài nhưng chưa được xử lý dứt điểm có thể làm thất thoát nguồn lực Nhà nước, ảnh hưởng đến quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và quyền lợi của cộng đồng. Đây chính là những vấn đề cần được phát hiện và xử lý kịp thời.
Thực trạng đất công bị lấn chiếm tại xã Bình Minh, TP Hà Nội.
Nghị quyết số 205/2025/QH15 đã tạo cơ chế pháp lý quan trọng khi xác định đất đai, tài nguyên, tài sản công khác là một trong các lĩnh vực thuộc phạm vi bảo vệ lợi ích công. Theo hướng dẫn của Thông tư liên tịch số 09/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-KTNN-TTCP-BCA-BTP-BTC-BCT-BXD-BYT-BNNMT-BVHTTDL-BDTTG, Viện kiểm sát có trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến khởi kiện và kiểm sát việc giải quyết vụ án dân sự công ích.
Như vậy, bảo vệ đất công không chỉ là yêu cầu của công tác quản lý nhà nước về đất đai mà còn gắn với trách nhiệm bảo vệ lợi ích công. Khi lợi ích công bị xâm phạm mà không có chủ thể đứng ra khởi kiện hoặc việc khởi kiện của các chủ thể có trách nhiệm chưa đạt hiệu quả, cơ chế được thiết lập bởi Nghị quyết 205/2025/QH15 có thể phát huy vai trò quan trọng, góp phần đưa tài sản công trở về đúng mục đích quản lý, sử dụng theo quy định pháp luật.
Áp dụng Nghị quyết 205/2025/QH15 – biện pháp hiệu quả giúp thu hồi đất công bị xâm phạm, sử dụng sai mục đích
Việc triển khai Nghị quyết 205/2025/QH15 tại Viện KSND khu vực 6 có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao hiệu quả bảo vệ lợi ích công trên địa bàn. Đối với các vụ việc liên quan đến đất công, quá trình thực hiện cần bắt đầu từ việc tiếp nhận thông tin, xác minh nguồn gốc, hiện trạng và quá trình quản lý, sử dụng đất. Kiểm sát viên phải làm rõ diện tích đất thuộc quyền quản lý của Nhà nước hay chủ thể được Nhà nước giao quản lý; hành vi xâm phạm diễn ra như thế nào; việc sử dụng đất có đúng mục đích, đúng căn cứ pháp lý hay không; đồng thời xác định hậu quả, thiệt hại và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan.
Khi nghị quyết 205/2025/QH15 chính thức được triển khai từ năm 2026, Viện KSND khu vực 6 đã chủ động rà soát, phát hiện những vụ việc có dấu hiệu xâm phạm đất công, kịp thời kiến nghị thu hồi, khắc phục và bảo vệ tài sản Nhà nước sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.
Kiểm sát viên Viện KSND khu vực 6 xem xét thực trạng đất công bị lấn chiếm tại xã Bình Minh.
Qua quá trình giải quyết các vụ án dân sự, Viện KSND khu vực 6 đã kịp thời phát hiện dấu hiệu xâm phạm đất công, cụ thể là đối với Thửa đất số 24, diện tích 2520m2 và thửa đất số 229, diện tích 1170m2, tờ bản đồ số 02 tại khu đầm thùng Mả Hè, thôn Đống, xã Cao Viên (nay là xã Bình Minh), TP Hà Nội. Diện tích đất trên đã được UBND xã Cao Viên (cũ) giao khoán có thu phí cho người dân năm 1993, sử dụng vào mục đích nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, diện tích đất công kể trên đã bị nhiều cá nhân tự ý đổi đất, giao khoán sai mục đích và lấn chiếm, mua bán không đúng quy định.
Xác định nguyên trạng toàn bộ diện tích của 02 thửa đất số 241 và số 229 nêu trên là đất nông nghiệp công ích, được giao khoán có thu phí cho người dân sử dụng vào mục đích nuôi trồng thủy sản. Việc các cá nhân đổi đất và lấn chiếm sử dụng đất trái quy định đã vi phạm khoản 1, Điều 6; khoản 1, khoản 2, Điều 12 và Điều 132 Luật Đất đai 2013; khoản 1, Điều 5; khoản 1, Điều 11; khoản 1, Điều 139; Điều 179 của Luật Đất đai 2024. Hành vi này đã xâm phạm trực tiếp đến chế độ sở hữu, quản lý, sử dụng đất công của Nhà nước (đất do Ủy ban nhân dân xã Bình Minh, thành phố Hà Nội có trách nhiệm quản lý), gây ảnh hưởng đến trật tự quân lý đất đai tại địa phương.
Xác định vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công, Viện KSND khu vực 6 đã tiến hành xem xét hiện trạng thửa đất, lấy lời khai những người liên quan để làm rõ nội dung vụ việc, phục vụ cho việc kiến nghị thu hồi đất.
Để bảo vệ lợi ích công trong lĩnh vực đất đai tại khu đất đầm thùng Mả Hè, thôn Đống, xã Bình Minh, thành phố Hà Nội theo đúng pháp luật, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 6, thành phố Hà Nội ban hành kiến nghị số 02/KN-VKS ngày 30/3/2026, kiến nghị đồng chí Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Bình Minh, thành phố Hà Nội thực hiện thu hồi toàn bộ diện tích đất công kể trên.
Kiểm sát viên Viện KSND Khu vực 6 làm việc, lấy lời khai những người liên quan.
Sau khi nhận được kiến nghị, UBND xã Bình Minh đã có công văn phúc đáp, nhất trí với kiến nghị của Viện KSND Khu vực 6. Hiện nay, Viện KSND Khu vực 6 vẫn tiếp tục có công văn đôn đốc việc thực hiện kiến nghị để sớm hoàn thành việc thu hồi đất công.
Nghị quyết 205/2025/QH15 được đưa vào áp dụng là cơ sở pháp lý quan trọng để Viện kiểm sát chủ động phát hiện, xác minh và thực hiện các biện pháp tố tụng cần thiết nhằm bảo vệ tài sản công, trong đó có việc kiến nghị, yêu cầu khắc phục tình trạng đất công bị lấn chiếm, sử dụng sai mục đích hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước.
Ngọc Ánh - Viện KSND Khu vực 6