Một số kinh nghiệm thực tiễn nâng cao kỹ năng tiếp công dân của Kiểm sát viên

18/05/2021 09:09 | 341 | 0

        Công tác tiếp công dân là một trong những nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên của các cơ quan Nhà nước nói chung và ngành Kiểm sát nói riêng, để đảm bảo thực hiện quyền con người, quyền làm chủ của nhân dân. Công tác tiếp công dân có mối quan hệ mật thiết, gắn bó chặt chẽ với công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp, bởi thông qua đó cán bộ, kiểm sát viên không chỉ tiếp nhận các yêu cầu của người đến gửi đơn mà còn là cơ hội để hướng dẫn, giải thích pháp luật, giúp công dân hiểu và thực hiện đúng quyền khiếu nại, tố cáo của mình. Để làm tốt công tác này, ngoài yếu tố chuyên môn nghiệp vụ còn yêu cầu Kiểm sát viên phải có rất nhiều kỹ năng. Bài viết sau đây chúng tôi muốn trình bày một số kỹ năng cơ bản trong công tác tiếp công dân và đồng thời muốn chia sẻ một số kinh nghiệm thực tiễn tiếp công dân tại Viện KSND thành phố Hà Nội.

        Để công tác tiếp công dân được thực hiện một cách hiệu quả cần đòi hỏi Kiểm sát viên phải sử dụng rất nhiều kỹ năng bao gồm: kỹ năng quan sát, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng phân định và xử lý tình huống, kỹ năng đối thoại, kỹ năng ghi chép… Tuy nhiên khi nào thì sử dụng kỹ năng nào và sử dụng như thế nào thì lại đòi hỏi Kiểm sát viên phải có sự linh hoạt, khéo léo trong việc ứng biến và phối kết hợp vận dụng một cách hợp lý. Quá trình tiếp công dân có thể tạm chia thành 3 giai đoạn như sau:

        Giai đoạn 1 (tiếp xúc ban đầu): Trước hết, Kiểm sát viên phải sử dụng kỹ năng quan sát để bước đầu nắm bắt được một số thông tin của công dân như sau:

        Số lượng công dân đến khiếu nại, tố cáo: Nếu từ 02 người trở lên thì họ có cùng đến vì một nội dung vụ việc không. Nếu không thì phải xác định người đến trước và người đến sau để đảm bảo thứ tự tiếp. Đối với nhiều người cùng chung một vụ việc thì xác định ai sẽ là người trình bày; đối với đoàn đông người phải xác định người sẽ đại diện trình bày, đồng thời sắp xếp ổn định trật tự cho các công dân còn lại.

        Một số đặc điểm của công dân như độ tuổi; giới tính để sử dụng ngôn từ xưng hô cho phù hợp. Nếu có thể, Kiểm sát viên có thể cảm nhận ban đầu về thái độ và biểu cảm của công dân để có một số biện pháp nhằm giảm bớt căng thẳng ngay từ ban đầu. Khi tiếp xúc, Kiểm sát viên phải có thái độ đón tiếp niềm nở, đúng mực, chân thành. Đối với trường hợp có dấu hiệu mắc bệnh tâm thần hoặc sử dụng rượu bia, chất kích thích thì kịp thời phối hợp với lực lượng an ninh, bảo vệ để linh động, khéo léo trong việc xử lý tình huống, nếu thấy cần thiết, có thể thông báo từ chối tiếp công dân theo quy định.

        Đối với Viện KSND thành phố, công tác tiếp công dân được phân công có sự luân phiên, phối hợp giữa các Kiểm sát viên khác nhau, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất, trực tiếp của đồng chí Lãnh đạo Phòng. Các trường hợp công dân đến làm việc đều được ghi chép đầy đủ, cụ thể về các thông tin liên quan để đảm bảo công tác quản lý, theo dõi. Bởi lẽ, trên thực tế, nhiều trường hợp công dân gửi đơn không đúng thẩm quyền giải quyết của Viện kiểm sát đã được giải thích và hướng dẫn ở lần tiếp đầu tiên nhưng sau đó công dân lại tiếp tục quay lại và thường các trường hợp này công dân sẽ cố tình không nói hết thông tin hoặc chuyển hướng từ khiếu nại, tố cáo, kiến nghị phản ánh sang tố giác tội phạm để yêu cầu Viện kiểm sát nhận đơn. Nhờ việc theo dõi đầy đủ, chi tiết các thông tin liên quan mà đồng chí Lãnh đạo Phòng có thể nắm bắt tình hình ngay từ ban đầu, tuỳ từng tình huống cụ thể để linh động trong việc phân công, chỉ đạo đồng chí Kiểm sát viên nào tiếp tục làm việc với công dân, đảm bảo việc nắm bắt được bản chất của vụ việc ngay từ ban đầu, tiết kiệm được thời gian đọc lại nội dung và quá trình giải quyết, cũng như định hướng được hướng giải quyết đối với vụ việc

        Theo quy định tại các Điều 6, Điều 17; Điều 26 Quy trình tiếp công dân 249, việc đầu tiên sau khi tiếp xúc ban đầu đối với công dân, Kiểm sát viên phải xác định thông tin cá nhân của người khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh thông qua việc yêu cầu họ nêu rõ họ tên, địa chỉ, giấy tờ tuỳ thân và giấy tờ để xác định quyền khiếu nại, tố cáo (giấy uỷ quyền; thông báo bào chữa; văn bản chứng minh cho việc đại diện; văn bản khác…). Bên cạnh việc kiểm tra tính hợp pháp của các văn bản trên, Kiểm sát viên còn phải xác định được phạm vi quyền khiếu nại, tố cáo của họ như uỷ quyền về vấn đề gì, trong khoảng thời gian hay giai đoạn tố tụng nào; uỷ quyền để làm việc với các cơ quan, tổ chức nào… Đối với các trường hợp sau khi kiểm tra thấy không có giấy uỷ quyền hợp lệ hoặc không đúng theo quy định thì không tiếp nhận hồ sơ vụ việc nhưng cần giải thích lý do và hướng dẫn cho công dân thực hiện các thủ tục cần thiết để thực hiện việc khiếu nại.

Phòng 12 phối hợp với các Kiểm sát viên làm công tác nghiệp vụ trong buổi tiếp công dân của Lãnh đạo Viện KSND thành phố Hà Nội (Tháng 7/2019)

        Giai đoạn 2 (tiếp nhận thông tin): Kiểm sát viên phải phối hợp sử dụng nhiều kỹ năng ở giai đoạn này, như kỹ năng lắng nghe, kỹ năng quan sát, kỹ năng đặt câu hỏi để đảm bảo nắm bắt một cách nhanh nhất nội dung vụ việc bao gồm: Mục đích của người đến nộp đơn là khiếu nại, tố cáo hay kiến nghị phản ánh; Địa điểm, thời gian phát sinh vụ việc; Đối tượng bị khiếu nại, tố cáo, phản ánh; Nội dung khiếu nại, tố cáo, kiến nghị phản ánh và thẩm quyền giải quyết; Quá trình giải quyết (nếu có); Yêu cầu, đề nghị của người khiếu nại, tố cáo, kiến nghị phản ánh; Thời hạn, thời hiệu giải quyết đối với yêu cầu, đề nghị đó.

        Kiểm sát viên cần hướng công dân tập trung trình bày vào những phần trọng tâm của vụ việc tránh trường hợp công dân trình bày lan man, không cụ thể. Tuy nhiên không phải bất cứ trường hợp nào cũng nên ngắt lời công dân, một số trường hợp nên để họ bày tỏ và giải toả phần nào nỗi bức xúc của mình. Thực tế tại Viện kiểm sát nhân dân thành phố đã tiếp nhiều trường hợp công dân khiếu kiện liên quan đến vấn đề đất đai, khiếu kiện hành chính. Ban đầu công dân đến với thái độ rất bức xúc. Tuy nhiên, sau khi để họ trình bày cũng như giải thích, hướng dẫn một cách tận tình và đúng pháp luật, công dân lại vui vẻ ra về và không gửi đơn khiếu nại, tố cáo nữa.

        Bên cạnh việc lắng nghe, Kiểm sát viên có thể bày tỏ một số thái độ, cảm xúc nhằm khuyến khích công dân trình bày, làm sao để cho công dân một tâm thế thoải mái, sẵn sàng chia sẻ, tạo điều kiện cho họ trình bày hết những vấn đề cần thiết, không che giấu. Trong quá trình lắng nghe, đối với những vấn đề mà công dân chưa trình bày hoặc cần làm rõ, Kiểm sát viên nên kết hợp đặt một số câu hỏi cho công dân nhằm nắm bắt thêm những thông tin cần thiết. Một số trường hợp, khi công dân trình bày, do hạn chế về kiến thức pháp luật mà họ có thể đưa ra thông tin chưa chính xác, Kiểm sát viên lúc này phải kết hợp với việc đọc đơn và kiểm tra các tài liệu đi kèm để xác thực lại. Trong quá trình tiếp công dân, Kiểm sát viên có thể bày tỏ một số thái độ, thể hiện sự cảm thông với công dân, tuy nhiên tuyệt đối không được hứa hẹn về việc giải quyết hay thông báo cho công dân nội dung hoặc kết quả của vụ việc khi chưa được kết luận chính thức bằng văn bản.

        Trong quá trình tiếp nhận thông tin, Kiểm sát viên phải vận dụng kỹ năng ghi chép, phản ánh thông tin công dân đến khiếu nại, tố cáo vào sổ. Trong trường hợp công dân đến trình bày bằng miệng, Kiểm sát viên phải sử dụng kỹ năng ghi chép để ghi lại nội dung vào biên bản làm việc.

        Giai đoạn 3 (giải thích và đối thoại): Đây là giai đoạn quan trọng nhất mang tính quyết định trong công tác tiếp công dân. Để có thể làm tốt giai đoạn này, trước hết Kiểm sát viên phải nắm chắc các quy định của pháp luật. Khác với việc tiếp đương sự, người tiếp đã nắm bắt rõ ràng và chi tiết về nội dung và bản chất vụ việc, sơ bộ về người cần tiếp cũng như nắm chắc về các quy định thuộc lĩnh vực nghiệp vụ của mình, việc tiếp công dân yêu cầu Kiểm sát viên phải có kiến thức pháp luật tổng quát trải dài qua các lĩnh vực hình sự, dân sự, hành chính, thi hành án…; không chỉ là các quy định trong lĩnh vực khiếu nại, tố cáo mà còn các quy định luật nội dung cũng như tố tụng. Như vậy đòi hỏi Kiểm sát viên phải không ngừng bổ sung kiến thức chuyên môn, cập nhật các quy định mới. Nhận thức được yêu cầu mà thực tiễn đòi hỏi, tại Viện KSND thành phố Hà Nội, được sự quan tâm của Lãnh đạo Viện, Phòng 12 đã triển khai hệ thống hoá các văn bản pháp luật trong lĩnh vực khiếu nại, tố cáo để làm tư liệu cần thiết cho Kiểm sát viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

        Đối thoại là cách thức trao đổi và tiếp nhận thông tin qua lại giữa Kiểm sát viên và công dân, là một tiến trình bao gồm các bước lắng nghe, trình bày và thông cảm. Đối thoại nhằm xác định rõ ràng bản chất của vụ việc và tìm hướng giải quyết vấn đề trên cơ sở các nguyên tắc tôn trọng, cùng bàn bạc và đúng quy định pháp luật. Trong các Chỉ thị cũng như hướng dẫn nghiệp vụ của Ngành, Viện kiểm sát luôn đề cao việc đối thoại, gắn đối thoại với việc giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền. Kiểm sát viên trong khi đối thoại với công dân phải giữ thái độ nhẹ nhàng, kiên trì; khi giải thích hướng dẫn pháp luật phải chính xác, dứt khoát, đưa ra được các căn cứ pháp luật xác đáng. Kiểm sát viên phải ghi nhớ đối thoại chứ không đối đầu với công dân.

        Quá trình hướng dẫn và giải thích pháp luật thường xuyên xảy ra trường hợp công dân có thái độ tiêu cực, có thể dẫn đến quá khích, lúc này phải yêu cầu công dân bình tĩnh, giải thích về các trường hợp từ chối tiếp công dân theo khoản 2 điều 9 luật Tiếp công dân và điều 3 Quy trình tiếp công dân 249.  Ngoài ra cũng xảy ra nhiều trường hợp Kiểm sát viên đã kiên trì giải thích nhưng công dân cố tình không nghe, không hiểu hoặc lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo để chuyển hướng vụ việc. Vậy trường hợp đã được giải quyết đúng chính sách pháp luật, đã được cấp có thẩm quyền kiểm tra lại nhưng công dân không đồng ý tiếp tục khiếu nại kéo dài hoặc chuyển sang tố cáo người giải quyết khiếu nại phải giải quyết như thế nào? Viện KSND tối cao đã có nhiều văn bản hướng dẫn nghiệp vụ cũng như tại Quy trình tiếp công dân 249 gần đây cũng đã quy định biện pháp và cách thức xử lý, theo đó, sau khi đã được giải thích, hướng dẫn mà công dân vẫn kiên quyết không chấp nhận thì căn cứ vào các điều kiện được quy định tại điều 25 của Quy trình tiếp công dân 249, Kiểm sát viên tiến hành từ chối tiếp công dân theo quy định.

Lãnh đạo và Kiểm sát viên Phòng 12 tiến hành đối thoại với công dân (Tháng 5/2021)

        Viện KSND thành phố Hà Nội luôn gắn công tác tiếp công dân với công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho cộng đồng. Để làm tốt việc tuyên truyền, phổ biến thì trước hết Kiểm sát viên phải làm tốt nhiệm vụ tiếp công dân, việc giải thích hướng dẫn pháp luật phải chính xác, có căn cứ chặt chẽ, từ đó công dân mới có niềm tin vào người cán bộ và mới có thể tác động vào nhận thức của họ. Ngay từ ban đầu phân công nhiệm vụ, Kiểm sát viên được lựa chọn phải là những người có chuyên môn, trình độ, có kinh nghiệm thực tiễn và có khả năng vận động, thuyết phục quần chúng. Phòng 12 luôn chú trọng phong trào tự học tập, tự nghiên cứu, thúc đẩy tinh thần học hỏi trong mỗi cán bộ để tự mỗi người nâng cao trình độ chuyên môn. Đơn vị đã áp dụng sáng kiến "Tủ sách pháp luật" để làm dày thêm vốn tài liệu về kiến thức nghiệp vụ phục vụ cho học tập và nghiên cứu.

        Như vậy, có thể thấy, công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo là việc làm thường xuyên và không thể thiếu trong hoạt động quản lý trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội nói chung và hoạt động quản lý nhà nước nói riêng. Nhờ hoạt động này mà chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước được thực hiện hiệu quả, quyền làm chủ của nhân dân được phát huy. Thông qua bài viết này, chúng tôi hy vọng có thể chia sẻ một số bài học kinh nghiệm để có thể góp phần nâng cao kỹ năng tiếp công dân tại Viện KSND, rất mong có sự trao đổi từ thực tiễn kinh nghiệm của các đồng chí.

Nguyễn Thị Hà Phương, Trần Thị Hoa, Trần Bích Ngọc - Phòng 12

HÌNH ẢNH

ĐĂNG NHẬP

Website liên kết

Thống kê truy cập

Đang truy cập Đang truy cập : 14

Tổng lượt truy cập Tổng lượt truy cập : 937765