Bàn về việc xây dựng kế hoạch thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra vụ án hình sự

16/03/2021 09:38 | 141 | 0

        Xây dựng kế hoạch thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra phù hợp với từng vụ án hình sự là hoạt động hết sức cần thiết của mỗi Kiểm sát viên. Bởi lẽ, lập kế hoạch là việc lựa chọn mục tiêu và chương trình hành động trong tương lai, giúp Kiểm sát viên xác định được những công việc cần thực hiện nhằm đảm bảo đạt được các mục tiêu đã đề ra. Đây là hoạt động thuộc về kỹ năng của Kiểm sát viên, tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa được Kiểm sát viên coi trọng thực hiện.

        I. Những quy định của pháp luật

        Quy chế công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc khởi tố, điều tra và truy tố (ban hành kèm theo Quyết định số 111/QĐ-VKSTC ngày 17/4/2020 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, gọi tắt là Quy chế 111) có hiệu lực từ ngày 17/4/2020 đã thay thế Quyết định số 03/QĐ-VKSTC ngày 29/12/2017 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao về việc ban hành Quy chế tạm thời công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc khởi tố, điều tra và truy tố; Quyết định số 169/QĐ-VKSTC ngày 02/5/2018 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao về việc ban hành Quy chế tạm thời công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếp nhận giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố và Quyết định số 170/QĐ-VKSTC ngày 02/5/2018 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao về việc ban hành Quy chế tạm thời công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, thực nghiệm điều tra và giám định.

        Quy chế quy định rất chi tiết các hoạt động của Viện kiểm sát, Kiểm sát viên trong quá trình thực hành quyền công tố, kiểm sát các hoạt động tư pháp từ giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm đến giai đoạn truy tố, bao gồm nhiều quy định bổ sung và cả những quy định mới mang tính bắt buộc. Trong đó:

        Điều 48 Quy chế 111 quy định: “Kiểm sát viên phải xây dựng kế hoạch thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra (trường hợp áp dụng theo thủ tục rút gọn thì Kiểm sát viên không cần thiết phải xây dựng kế hoạch thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra), trình lãnh đạo đơn vị, lãnh đạo Viện phê duyệt. Nội dung kế hoạch dự kiến các nhiệm vụ và hoạt động cụ thể, phân công thực hiện, cách thức, lực lượng, thời gian thực hiện và các vấn đề khác có liên quan.”

        Trong khi đó, Điều 27 Quy chế tạm thời công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc khởi tố, điều tra và truy tố (ban hành kèm theo Quyết định số 03/QĐ-VKSTC ngày 29/12/2017 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao) chỉ quy định: Trường hợp cần thiết, Kiểm sát viên xây dựng kế hoạch thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, trình lãnh đạo đơn vị, lãnh đạo Viện phê duyệt. Nội dung kế hoạch dự kiến các nhiệm vụ và hoạt động cụ thể, phân công thực hiện, cách thức, lực lượng, thời gian thực hiện và các vấn đề khác có liên quan.”

        Như vậy, thay vì quy định mang tính tùy nghi như trước, với Quy chế 111, khi được phân công thụ lý giải quyết vụ án hình sự, bên cạnh việc đề ra yêu cầu điều tra, thì Kiểm sát viên bắt buộc phải xây dựng kế hoạch thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra.

        II. Sự cần thiết, ý nghĩa, yêu cầu

        Chỉ thị 06/CT-VKSTC nêu rõ:“Kiểm sát viên phải nắm chắc tiến độ điều tra, thường xuyên đôn đốc, kiểm tra, yêu cầu Điều tra viên cung cấp ngay những tài liệu, chứng cứ mới thu thập được để xử lý vụ án kịp thời” .

        Điều tra là cơ sở cho việc truy tố, xét xử; có điều tra, truy tố đúng đắn thì mới đảm bảo xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Thực tiễn xét xử cho thấy: phần lớn những vi phạm pháp luật, dẫn đến oan, sai, bỏ lọt tội phạm thường ở trong giai đoạn điều tra. Cho nên ngay trong giai đoạn điều tra, Kiểm sát viên phải thể hiện rõ vai trò, trách nhiệm, tính chủ động của mình khi việc thực hiện các nhiệm vụ cụ thể trong chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra, phải đảm bảo công tố thực sự gắn với điều tra. Kiểm sát điều tra ngay từ đầu sẽ tạo điều kiện để Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát thống nhất quan điểm trong việc đánh giá chứng cứ, xác định tội danh và hướng xử lý đối với người phạm tội, là căn cứ để Kiểm sát viên bảo vệ Cáo trạng trong quá trình xét xử.

        Tuy nhiên, trên thực tế, có nhiều trường hợp, Cơ quan điều tra tiến hành các hoạt động điều tra, nhưng Kiểm sát viên không biết, chỉ khi Điều tra viên mang các tài liệu sang cho Kiểm sát viên thì Kiểm sát viên mới biết. Thậm chí, đến khi kết thúc điều tra, Kiểm sát viên mới biết có các tài liệu điều tra quan trọng, ảnh hưởng đến quan điểm đánh giá chứng cứ. Khi đó, có nhiều tình tiết phát sinh không được kịp thời giải quyết, để lỡ tiến độ điều tra, ảnh hưởng đến thời hạn điều tra.

        Lúc này, việc xây dựng kế hoạch thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra là hết sức cần thiết và mang ý nghĩa quan trọng. Đây là hoạt động thuộc về kỹ năng của Kiểm sát viên nhằm nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, đảm bảo vụ án được giải quyết đúng tiến độ, có chất lượng. Do đó, Kiểm sát viên cần xây dựng kế hoạch thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, ngay sau khi được phân công thụ lý giải quyết vụ án. Nội dung bản kế hoạch cần chi tiết, dự trù cơ bản các tình huống phát sinh và hướng giải quyết trong quá trình giải quyết 01 vụ án.

        Việc xây dựng bản kế hoạch ngay từ khi thụ lý vụ án một cách chu đáo, Kiểm sát viên hoàn toàn chủ động được thời gian, các hoạt động tố tụng trong vụ án, qua đó, nhanh chóng yêu cầu Cơ quan điều tra cung cấp tài liệu, thậm chí, phối hợp cùng Điều tra viên, hoặc kịp thời báo cáo lãnh đạo Viện giải quyết triệt để các nội dung mới phát sinh.

        Khi xây dựng kế hoạch thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, Kiểm sát viên trình Lãnh đạo đơn vị duyệt. Qua đó, Lãnh đạo đơn vị nắm bắt, quản lý được việc thực hiện nhiệm vụ chuyên môn của Kiểm sát viên và kịp thời kiểm tra, đôn đốc, nhắc nhở Kiểm sát viên trong quá trình giải quyết vụ án, đồng thời, phục vụ có hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành của Lãnh đạo phụ trách.

        III. Việc xây dựng nội dung kế hoạch

        Tuy trong Quy chế đã quy định “Nội dung kế hoạch dự kiến các nhiệm vụ và hoạt động cụ thể, phân công thực hiện, cách thức, lực lượng, thời gian thực hiện và các vấn đề khác có liên quan”. Nhưng do không có mẫu cụ thể, nên trên thực tế, quy định này vẫn gây sự lúng túng khi áp dụng cho không ít kiểm sát viên. Thậm chí, Lãnh đạo đơn vị cũng chưa coi trọng việc xây dựng kế hoạch. Đa phần nội dung kế hoạch được xây dựng trùng với các nội dung trong yêu cầu điều tra, hoặc chỉ coi việc xây dựng kế hoạch là hình thức, có đủ đầu mục văn bản để lưu trong hồ sơ kiểm sát.

        Với mục đích xây dựng kế hoạch đảm bảo có chất lượng, bám sát những nhiệm vụ, chức năng của Viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra, cần thiết phải xây dựng kế hoạch với một số nội dung như:

        1. Quá trình tố tụng. (từ giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm đến thời điểm xây dựng kế hoạch)

        2. Những biện pháp điều tra mà Cơ quan điều tra đã thực hiện, và kết quả.

        3. Nội dung thực hành quyền công tố, như:

        - Có đủ căn cứ khởi tố bị can chưa? Nếu chưa đủ căn cứ khởi tố bị can, thì cần áp dụng các biện pháp điều tra nào (đối chất, nhận dạng, lấy lời khai, khám xét, thu giữ….), mục tiêu cần đạt được khi áp dụng các biện pháp điều tra đó? Thời điểm nào áp dụng biện pháp điều tra nào? Thời điểm nào khởi tố bị can? Qua đó, đề ra yêu cầu điều tra, định hướng điều tra, đồng thời xác định mốc thời gian để Điều tra viên thực hiện xong, để đảm bảo tiến độ điều tra.

        - Có cần trực tiếp tiến hành các biện pháp điều tra không? Qua đó, chủ động sắp xếp công việc để cùng Điều tra viên bám sát quá trình điều tra từng vụ án.

        - Có cần thiết phải áp dụng các biện pháp ngăn chặn hay không?

        - Vụ án có cần giải quyết về vấn đề dân sự không? Các nội dung cần yêu cầu Điều tra viên thu thập là gì? Mục đích? Thời gian thực hiện?

        4. Các hoạt động kiểm sát điều tra.

        - Kiểm sát việc lập hồ sơ của Điều tra viên có đúng theo quy định không?

        - Kiểm sát việc ban hành các Quyết định tố tụng có đúng căn cứ pháp luật, đúng mẫu tố tụng, đảm bảo đầy đủ nội dung?

        - Kiểm sát việc áp dụng các biện pháp điều tra có đảm bảo đúng các quy định của pháp luật không, thời hạn thực hiện có đảm bảo đúng tiến độ không?

        - Yêu cầu Cơ quan điều tra cung cấp tài liệu đảm bảo thời hạn theo đúng khoản 5 Điều 88 BLTTHS.

        5. Thời hạn điều tra:

        Qua việc dự trù các công việc cần làm khi giải quyết 01 vụ án, Kiểm sát viên dự trù trước được việc có phải gia hạn thời hạn điều tra không? Trường hợp vụ án ít nghiêm trọng, cần kiên quyết yêu cầu Điều tra viên kết thúc điều tra đúng thời hạn, không gia hạn? Trong một số trường hợp, có áp dụng biện pháp ngăn chặn, cần yêu cầu Điều tra viên kết thúc điều tra trước khi hết thời hạn áp dụng biện pháp ngăn chặn, để xem xét, báo cáo lãnh đạo đơn vị việc tiếp tục hoặc hủy bỏ biện pháp ngăn chặn đã áp dụng. Trường hợp vụ án phức tạp, cần thiết có thời hạn điều tra dài hơn, cần áp dụng nhiều biện pháp điều tra hơn, Kiểm sát viên có thể đề nghị Lãnh đạo đơn vị bố trí cử thêm Kiểm sát viên, hoặc Kiểm tra viên, cán bộ giúp việc để đảm bảo việc giải quyết toàn diện vụ án. Đồng thời, cũng dự trù được thời điểm trao đổi về tiến độ điều tra với Điều tra viên, cũng như thời điểm báo cáo tiến độ điều tra với Lãnh đạo phụ trách.

        Đối với các vụ án phạm tội quả tang, chứng cứ rõ ràng, tính chất đơn giản, thì việc xây dựng kế hoạch thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra không quá phức tạp, đôi khi không mang nhiều ý nghĩa trong việc thúc đẩy tiến độ điều tra. Nhưng, với các vụ án phức tạp, tài liệu thu thập còn nhiều mâu thuẫn, quan điểm đánh giá chứng cứ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng có sự khác nhau, thì đây lại là hoạt động hết sức quan trọng, giúp Kiểm sát viên bám sát tiến độ điều tra, củng cố niềm tin, tự tin đấu tranh không khoan nhượng với tội phạm.

        Bài viết đưa ra quan điểm cá nhân, mong nhận được sự trao đổi, bổ sung của các đồng nghiệp.

Dương Thị Ngọc Loan - Thanh tra Viện KSND thành phố Hà Nội

HÌNH ẢNH

ĐĂNG NHẬP

Website liên kết

Thống kê truy cập

Đang truy cập Đang truy cập : 20

Tổng lượt truy cập Tổng lượt truy cập : 899483