Một số khó khăn, vướng mắc trong việc Thi hành án dân sự liên quan đến việc thu hồi đất trong các vụ án hình sự

08/12/2020 14:51 | 489 | 0

        Hệ thống pháp luật của nước ta đã được xây dựng đồng bộ, toàn diện để điều chỉnh và quản lý xã hội đáp ứng cho yêu cầu hội nhập, phát triển của đất nước hiện nay. Trong quá trình thi hành luật nói chung và lĩnh vực Thi hành án dân sự (THADS) về việc thu hồi đất trong các vụ án hình sự nói riêng đã bộc lộ một số bất cập trong quy định, dẫn đến việc thi hành có khó khăn, vướng mắc.

        Trước hết, trong lĩnh vực THADS đã có sự điều chỉnh chặt chẽ bởi Luật THADS năm 2014 và các đạo luật khác có liên quan (như: Luật đất đai năm 2013, Luật dân sự năm 2015, Luật giá năm 2012, Luật đấu giá năm 2016…) và hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan. Đây là những căn cứ pháp lý quan trọng giúp cho Cơ quan THADS hai cấp thực hiện tốt nhất chức năng, nhiệm vụ trong lĩnh vực thi hành những bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật.

        Tuy nhiên, trên thực tiễn thi hành cho thấy những bản án hình sự liên quan đến tội phạm trong lĩnh vực quản lý đất đai đang bộc lộ những khó khăn, vướng mắc khó thi hành, thậm chí nhiều địa phương không thi hành được, cụ thể như sau:

        - Thứ nhất, vướng mắc liên quan đến việc ban hành bản án hình sự của Tòa án:

        Thông qua việc xây dựng báo cáo Chuyên đề số 512/BC-VKS ngày 28/11/2018 của Viện KSND thành phố Hà Nội (Thực trạng, giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác THAQCT, kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố và KSĐT, KSXX các vụ án hình sự về tham nhũng, chức vụ trong lĩnh vực đất đai) và kết quả khảo sát tại một số huyện cho thấy trên địa bàn Thủ đô Hà Nội từ năm 2013 đến 2018 có nhiều bản án hình sự có hiệu lực pháp luật liên quan đến lĩnh vực đất đai được thi hành. Trong đó, những nội dung phán quyết của Tòa án như hình phạt, trách nhiệm dân sự, án phí… được thi hành đầy đủ, đúng quy định của pháp luật. Riêng đối với nội dung liên quan đến việc thu hồi diện tích đất bị xâm phạm trong các vụ án hình sự là khó khăn thi hành, bởi lẽ:

        Từ năm 2013 đến năm 2018 số vụ án hình sự trong lĩnh vực quản lý và sử dụng đất đai là 74 vụ án, với tổng diện tích đất bị chuyển nhượng, giao đất, cho thuê trái pháp luật là khoảng 1.433.291m2 (tổng số tiền đã thu từ các hoạt động này là khoảng 113.834.419.000 đồng). Qua theo dõi 55 bản án đã xét xử liên quan đến đất đai cho thấy việc quyết định trong bản án của Tòa án 2 cấp thuộc Thành phố Hà Nội về thu hồi đất như sau: (1) Có 15 Bản án: Tòa án kiến nghị, đề nghị UBND huyện, xã xử lý theo quy định của pháp luật đất đai đối với diện tích đất bị bán, giao trái pháp luật trên cơ sở đảm bảo quyền lợi cho người dân đã mua đất; (2) Có 13 Bản án: Tòa án kiến nghị UBND huyện, xã thu hồi diện tích đất đã bị bán, giao trái thẩm quyền; thu hồi các Giấy CNQSD đất bị cấp trái quy định; (3) Có 18 Bản án: Tòa án không đề cập xử lý vấn đề liên quan đến đất đai; (4) Có 09 Bản án: Tòa án không xem xét vấn đề xử lý về đất đai do thẩm quyền thuộc UBND các cấp và tách việc giải quyết TNDS giải quyết trong vụ án khác khi có yêu cầu.

        Việc thu hồi đất nêu trên theo quy định của pháp luật thì không thuộc thẩm quyền của Cơ quan THADS, đồng thời UBND cấp huyện, xã (tư cách tham gia tố tụng là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan) có đất bị xâm phạm nhưng không được triệu tập đầy đủ tham gia quá trình xét xử, nếu có tham gia thì không nhận được đầy đủ bản án của Tòa án để ban hành Quyết định thu hồi đất. Đồng thời, các bản án tuyên cũng không thống nhất trong việc kiến nghị UBND có thẩm quyền thu hồi đất. Vì vậy, đối với diện tích đất bị chuyển nhượng, giao đất, cho thuê trái pháp luật trong những bản án nêu trên đã không có đủ cơ sở để thi hành thu hồi trong quá trình thi hành án.

        - Thứ 2, vướng mắc liên quan đến quy định của Luật đất đai về quản lý Nhà nước đối với lĩnh vực đất đai:

        Luật đất đai năm 1993, năm 2003, 2013 được sửa đổi, bổ sung ngày càng hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu quản lý đất đai hiện nay. Nhưng một số quy định trên thực tế chưa được thực hiện trong thời gian dài chưa có giải pháp hữu hiệu, cụ thể là: Quy định về thống kê, kiểm kê đất đai, lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất (Điều 34 Luật Đất đai năm 2013) xác định: Thống kê đất đai mỗi năm một lần; Kiểm kê đất đai thực hiện 05 năm một lần; Bản đồ hiện trạng sử dụng đất được lập 05 năm một lần gắn với việc kiểm kê đất đai.

        Tuy nhiên, thực tiễn trên địa bàn Thủ đô rất khó khăn để thực hiện các quy định nêu trên, dẫn đến nhiều địa phương cấp xã, huyện không có đầy đủ bản đồ địa chính, bản đồ hiện trạng sử dụng đất để làm căn cứ quản lý chặt chẽ đất đai và thu hồi khi có vi phạm xảy ra.

        - Thứ 3, vướng mắc đối với UBND cấp xã, huyện trong quản lý, phát hiện vi phạm và thu hồi đất do có vi phạm:

        Xuất phát từ nguyên nhân một số địa phương không có đầy đủ tài liệu là: Bản đồ địa chính, Bản đồ hiện trạng sử dụng đất và Bản đồ quy hoạch sử dụng đất… nên việc quản lý, phát hiện vi phạm còn chưa kịp thời, chặt chẽ dẫn đến trên địa bàn một số huyện trên địa bàn Thành phố Hà Nội xảy ra nhiều vụ án hình sự liên quan đến đất đai đã nêu trên. Khi những vụ án hình sự liên quan đến đất đai được khởi tố điều tra, xét xử có hiệu lực pháp luật đưa ra thi hành thì Chủ tịch UBND cấp xã, huyện nơi có đất bị xâm phạm không được chuyển giao bản án để thực hiện quyền quản lý Nhà nước về đất đai theo thẩm quyền thu hồi đất theo kiến nghị của Tòa án đã xét xử (theo quy định Trách nhiệm của Chủ tịch UBND các cấp trong việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm pháp luật về quản lý và sử dụng đất đai - Điều 208 Luật Đất đai năm 2013).

        Một số kiến nghị, đề xuất về giải pháp để thu hồi hiệu quả đất đai trong các vụ án hình sự như sau:

        1. Có sự tổng kết đánh giá việc thi hành Luật Đất đai năm 2013 một cách đầy đủ, toàn diện nhằm chỉ ra những nội dung chưa thực hiện, thực hiện hiệu quả để có cơ sở sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai năm 2013 (tiền lệ từ năm 1993 đến nay thì cứ sau 10 năm thi hành được sửa đổi, bổ sung).

        2. Có lộ trình để Thủ đô Hà Nội hoàn thành việc thống kê đất đai mỗi năm một lần; Kiểm kê đất đai thực hiện 05 năm một lần; Bản đồ hiện trạng sử dụng đất được lập 05 năm một lần gắn với việc kiểm kê đất đai. Kết quả thực hiện giúp cho UBND các cấp có đầy đủ tài liệu, hồ sơ để quản lý đất đai chặt chẽ, hiệu quả nhất.

        3. Đối với những vụ án hình sự liên quan đến đất đai thì cần phải có sự tham gia 100% đối với UBND các xã, huyện có đất đai bị xâm phạm tham gia quá trình xét xử với tư cách người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến vụ án. Khi bản án có hiệu lực pháp luật thì Tòa án có trách nhiệm gửi bản án để thi hành, đồng thời, UBND đã tham gia xét xử chủ động đề nghị được nhận bản án để thực hiện việc thu hồi đất đai vi phạm theo quy định tại Điều 208 Luật Đất đai năm 2013.

        4. Theo thẩm quyền quản lý Nhà nước về đất đai thì Chủ tịch UBND các cấp chịu trách nhiệm trong việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm pháp luật về quản lý và sử dụng đất đai. Nên cần thiết đưa nội dung thực hiện việc thu hồi đất đai trong các vụ án hình sự trên địa bàn vào trong báo cáo kết quả công tác 06 tháng và một năm của UBND các cấp.

        5. Tiếp tục hoàn thiện pháp luật về THADS trong đó cần có sự đồng bộ trong việc xây dựng luật về Thi hành án hình sự, Thi hành án dân sự và Thi hành án hành chính. Trong đó, hướng quy định theo dõi việc thu hồi đất đai trong các bản án hình sự của UBND các cấp là do Cơ quan THADS nơi Tòa án đã xét xử chịu trách nhiệm theo dõi thi hành (như theo dõi kết quả Thi hành án hành chính hiện nay là phù hợp)./.

Hoàng Lê Thông - Phòng 11

HÌNH ẢNH

ĐĂNG NHẬP

Website liên kết

Thống kê truy cập

Đang truy cập Đang truy cập : 23

Tổng lượt truy cập Tổng lượt truy cập : 899486