Trao đổi về việc thực hiện tham gia phiên tòa hình sự của Điều tra viên theo quy định của BLTTHS 2015.

14/05/2019 15:29 | 112 | 0

       Tranh tụng tại phiên tòa có vai trò hết sức quan trọng, nó không chỉ là sự đánh giá kết quả hoạt động của các giai đoạn điều tra, truy tố mà còn có ý nghĩa quyết định trong giai đoạn xét xử. Đây là cơ chế tối ưu nhất để đảm bảo việc truy tố, xét xử là đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

       Nhằm thể chế hoá những quan điểm, chủ trương mới của Đảng về cải cách tư pháp nói chung và nguyên tắc tranh tụng nói riêng đã được thể hiện trong Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới; Nghị quyết số 48/NQ-TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020; Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 và BLTTHS năm 2015 với nhiều quy định mới đã được ban hành trong đó có Điều 296 với quy định về sự có mặt của Điều tra viên và những người khác tại phiên tòa. Điều luật quy định: “Trong quá trình xét xử, khi xét thấy cần thiết, Hội đồng xét xử có thể triệu tập Điều tra viên, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng đã thụ lý, giải quyết vụ án và những người khác đến phiên tòa để trình bày các vấn đề liên quan đến vụ án”.

       Theo tinh thần của điều luật, việc triệu tập Điều tra viên đến phiên tòa có ý nghĩa rất lớn đối với quá trình giải quyết vụ án. Bởi lẽ, khi phiên tòa được xét xử công khai, tinh thần tranh tụng được đề cao thì bất kỳ một tình tiết, tài liệu, nội dung nào của vụ án cũng cần được làm rõ. Khi bị cáo phản cung hoặc Luật sư bào chữa cho bị cáo phản đối kết luận của Cơ quan điều tra là không có căn cứ thì cần thiết phải có mặt Điều tra viên tại phiên tòa để  giải thích, làm rõ những vấn đề nêu trong kết luận của Cơ quan điều tra. Trường hợp Điều tra viên không có mặt theo Giấy triệu tập của HĐXX hoặc có mặt nhưng không giải thích được hoặc giải thích nhưng vẫn không thể làm rõ, không thể khẳng định được vấn đề trong bản kết luận điều tra thì HĐXX có quyền ghi nhận như là một tài liệu của vụ án để xem xét sau đó đưa ra quyết định trên tinh thần thượng tôn pháp luật.

       BLTTHS 2015 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2016 đến nay được gần 3 năm, tuy nhiên thực tiễn cho thấy việc áp dụng quy định tại Điều 296 BLTTHS 2015 vẫn còn nhiều hạn chế. Tại các quận, huyện, số lượng các Điều tra viên được triệu tập đến Phiên tòa rất ít. Các trường hợp Điều tra viên được triệu tập đến Phiên tòa thường là đối vớicác vụ án bị can chối tội hoặc có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, bức cung, nhục hình, làm sai lệch hồ sơ… Việc áp dụng Điều 296 BLTTHS 2015 còn mang tính chất tùy nghi, chưa thống nhất về nhận thức. Khi xét thấy cần thiết, Hội đồng xét xử (HĐXX) có thể triệu tập Điều tra viên đến phiên tòa để trình bày các vấn đề liên quan đến vụ án, vì vậy việc xem xét cần thiết hay không phải triệu tập Điều tra viên phụ thuộc vào đánh giá của HĐXX, không phụ thuộc vào đề nghị của bị cáo, đề nghị của Luật sư. Bên cạnh đó, nếu chỉ quy định HĐXX mới có thẩm quyền triệu tập Điều tra viên thì trong trường hợp ở giai đoạn chuẩn bị xét xử, khi nghiên cứu hồ sơ vụ án, Thẩm phán thấy có một số nội dung cần thiết phải yêu cầu Điều tra viên nêu ý kiến để làm rõ thì phải chờ đến khi xét xử tại phiên toà, Hội đồng xét xử mới triệu tập Điều tra viên đến phiên toà để làm rõ. Quy định như trên là chưa hợp lý.

       Về tư cách tố tụng của Điều tra viên khi tham gia phiên tòa hiện có nhiều quan điểm khác nhau, có quan điểm cho rằng khi tham gia phiên tòa, Điều tra viên chỉ là người tham gia tố tụng với tư cách là người làm chứng nhưng cũng có quan điểm cho rằng dù tham gia ở giai đoạn nào của quá trình giải quyết vụ án thì Điều tra viên vẫn là người tiến hành tố tụng. Tác giả đồng tình với quan điểm thứ 2 bởi lẽ với những nhiệm vụ, quyền hạn được quy định tại Điều 317 BLTTHS 2015 thì tham gia ở giai đoạn nào Điều tra viên vẫn là người tiến hành tố tụng, trực tiếp tiến hành các biện pháp điều tra, thu thập các tài liệu chứng cứ: triệu tập và hỏi cung bị can, triệu tập và lấy lời khai của những người liên quan; tiến hành khám nghiệm hiện trường, khai quật tử thi, khám nghiệm tử thi, xem xét dấu vết trên thân thể, đối chất, nhận dạng, thực nghiệm điều tra… theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định để xác định có hay không hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội và những tình tiết khác có ý nghĩa trong việc giải quyết vụ án.

       Để áp dụng thống nhất các quy định trên, trong thời gian tới cần có hướng dẫn cụ thể áp dụng quy định tại Điều 296, Điều 317 BLTTHS 2015. Trong đó cần quy định rõ những trường hợp nào được coi là cần thiết phải triệu tập Điều tra viên đến phiên toà và yêu cầu trình bày ý kiến về hành vi, quyết định tố tụng của mình; xác định rõ tư cách tham gia tố tụng của Điều tra viên khi được triệu tập đến phiên toà và khi được yêu cầu trình bày ý kiến tại phiên toà về hành vi, quyết định tố tụng trong giai đoạn điều tra vụ án.

       Có thể nói, nhân tố con người là yếu tố quyết định tới chất lượng và hiệu quả giải quyết vụ án hình sự. Vì vậy  việc Điều tra viên tham gia phiên tòa có ý nghĩa quan trọng, ảnh hưởng đến quyết định của Hội đồng xét xử. Khác với quá trình điều tra, khi tham gia tố tụng tại phiên tòa, Điều tra viên đến tham gia vào quá trình tranh tụng để trình bày những vấn đề liên quan đến các hoạt động tố tụng mà Điều tra viên đã thực hiện trong quá trình giải quyết vụ án, vì vậy Điều tra viên cần chú ý một số kỹ năng như kỹ năng đối đáp, xử lý đối với các tình huống đột xuất, bất thường; kỹ năng từ chối giao tiếp; kỹ năng thay đổi trạng thái giao tiếp…Có như vậy chất lượng tranh tụng mới được nâng cao, đáp ứng yêu cầu của cải cách tư pháp, tạo điều kiện cho HĐXX ban hành Bản án, quyết định tố tụng khách quan, chính xác, đúng pháp luật.Trên đây là một số ý kiến cá nhân xin được trao đổi cùng các đồng nghiệp.

     Đặng Thị Sinh, Phạm Thị Duyên

Viện KSND quận Cầu Giấy

HÌNH ẢNH

ĐĂNG NHẬP

Website liên kết

Thống kê truy cập

Đang truy cập Đang truy cập : 86

Tổng lượt truy cập Tổng lượt truy cập : 723869