Thực trạng và giải pháp nâng cao công tác phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm liên quan đến hoạt động “tín dụng đen”

22/11/2019 16:00 | 422 | 0

        Trong những năm gần đây, tình hình tội phạm liên quan đến hoạt động “tín dụng đen” trên địa bàn thành phố Hà Nội diễn biến ngày càng phức tạp và có chiều hướng gia tăng cả về số lượng vụ việc và tính chất nguy hiểm cho xã hội. Hoạt động “tín dụng đen” là mầm mống phát sinh các loại tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật khác, như: cướp tài sản, cưỡng đoạt tài sản, cố ý gây thương tích, bắt giữ người trái pháp luật, gây rối trật tự công cộng hoặc các hành vi như đe dọa qua điện thoại, ném chất bẩn, chất thải vào nhà dân... Các đối tượng hoạt động theo ổ nhóm, thực hiện từ cho vay, rải họ, thu họ, đòi nợ... với phạm vi rộng, lúc kín đáo, lúc công khai. Các đối tượng cho vay luôn tìm cách tiếp cận các hộ dân, người dân lao động, sinh viên, nhất là những người đang gặp khó khăn. Bên cạnh đó, các cơ sở tín dụng đen do tranh giành thị phần nên đã xảy ra nhiều vụ ẩu đả, thanh toán lẫn nhau giữa các nhóm đối tượng… gây hoang mang dư luận, mất trật tự an toàn xã hội.

        Nguyên nhân của thực trạng “tín dụng đen”

        Một là, hiện nay, nhiều cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức gặp khó khăn về nguồn vốn, do đó đến vay vốn tại các cơ sở tín dụng đen, các điểm cho vay nặng lãi. Một bộ phận người dân, nhất là giới trẻ, không chịu làm ăn, ham mê cá độ cờ bạc, game online đã vay nặng lãi để sử dụng vào mục đích ăn chơi không chính đáng của bản thân, khi cần thì lãi suất cao cũng chấp nhận vay.

      Hai là, các quy định của hệ thống pháp luật còn chưa chặt chẽ, chưa đủ sức răn đe nên tội phạm liên quan đến tín dụng đen ngày càng gia tăng. Quy định pháp luật về hành vi cho vay nặng lãi còn chưa cụ thể, rõ ràng, dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng.

        Ba là, các biện pháp kiểm soát của cơ quan quản lý nhà nước nhằm đẩy lùi tín dụng đen chưa phát huy hiệu quả. Một số tổ chức tín dụng đen biến tướng sang hình thức cho vay online với mức lãi suất rất cao. Đặc biệt, dưới sự phát triển của công nghệ 4.0, các giao dịch vay mượn càng được thực hiện dễ dàng, nhanh chóng.

       Bốn là, pháp luật quy định chế tài xử lý các đối tượng cho vay nặng lãi, đòi nợ thuê chưa tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm, chưa đủ sức răn đe. Sự quan tâm vào cuộc của chính quyền cơ sở, một số cơ quan chức năng chưa đúng mức.

        Năm là, sự phối hợp giữa các Cơ quan tố tụng trong việc xử lý một số vụ việc còn chưa kịp thời, thống nhất, nhất là quan điểm trong đánh giá chứng cứ, xử lý vụ việc (là hình sự hay dân sự).

        Một số khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải quyết các vụ án “tín dụng đen”   

        Thứ nhất, các vụ án có dấu hiệu của “tín dụng đen” thường rất phức tạp, có tổ chức, băng nhóm..., việc đấu tranh để làm rõ hành vi phạm tội thường mất nhiều thời gian, dẫn đến vụ án bị kéo dài. Tại khoản 1 Điều 201 BLHS năm 2015 quy định Người nào trong giao dịch dân sự mà cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên của mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật dân sự, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm”.   

       Đây là quy định hoàn toàn mới và vẫn có quan điểm chưa đồng nhất về khái niệm “thu lời bất chính”.

       - Quan điểm thứ nhất cho rằng thu lợi bất chính trong trường hợp cho vay lãi nặng là khoản tiền lãi thực tế người cho vay thu về sau khi trừ đi khoản tiền gốc (tiền thực thu tính đến thời điểm bị bắt); 

       - Quan điểm thứ hai cho rằng tiền thu lợi bất chính là tiền lãi ngay sau khi “rải họ”, số tiền này được ấn định ngay khi người đi vay “bốc bát họ”. Ví dụ A cho B bốc bát họ 50.000.000 đồng tỷ lệ 10 ăn 8 thời hạn 50 ngày, tại thời điểm cho A vay sẽ cắt lãi luôn số tiền 10.000.000 đồng, B chỉ nhận về 40.000.000 đồng, thì 10.000.000 đồng này chính là tiền thu lợi bất chính của A, tiền lãi này được xác định ngay khi rải họ, không cần chờ đến thời điểm thu hết tiền về theo thời hạn đã ấn định; Còn đối với khoản vay tín chấp tính lãi ngày thì xác định tiền thu lợi bất chính trên cơ sở tính số lãi của 01 ngày nhân với thời hạn vay, mặc dù tại thời điểm đối tượng bị bắt chưa hết thời hạn của khoản vay. Ví dụ: Đối tượng A cho B vay tín chấp với tổng số tiền 30.000.000 đồng theo lãi suất 6.000 đồng/1.000.000 đồng/ ngày thời hạn vay 50 ngày, như vậy tiền lãi của khoản vay này sẽ là 180.000 đồng x 50 ngày = 9.000.000 đồng.

       Như vậy, việc xác định rõ ràng khái niệm “thu lời bất chính” trong tội danh này là rất quan trọng. Trong thời điểm bùng nổ các hoạt động “tín dụng đen” hiện nay, cần thiết phải có hướng dẫn cụ thể để các cơ quan tư pháp làm cơ sở áp dụng, nhằm cương quyết đấu tranh xử lý loại tội phạm này.

        Thứ hai, các đối tượng hoạt động “tín dụng đen” thường mở ra các cơ sở cầm đồ không phép, không có nơi làm việc cố định hoặc làm tại những cửa hàng kinh doanh nhiều ngành nghề, treo biển hoặc không treo biển cầm đồ, gây khó khăn cho công tác quản lý của lực lượng công an. Việc xác định người cho vay thường dựa trên các thông tin số điện thoại dán ở các địa điểm công cộng như cột điện, bến xe hoặc thông tin trên các mạng xã hội như Zalo, Facebook... Vì vậy, việc xác định đối tượng cho vay gặp nhiều khó khăn.

        Thứ ba, thực tế, việc chứng minh cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên của mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật Dân sự hay thu lời bất chính còn gặp nhiều khó khăn, phức tạp. Để tránh việc các cơ quan tố tụng xác định được lãi suất cho vay và số tiền thu lợi bất chính từ việc cho vay nặng lãi, các đối tượng cho vay thường dùng các thủ đoạn tinh vi để trốn tránh, lách luật như: Hợp đồng vay nợ không ghi thỏa thuận về lãi suất, lãi suất thỏa thuận bằng miệng, bên vay khấu trừ luôn tiền lãi hay cộng gộp luôn cả lãi lẫn gốc thành tiền nợ ghi trong hợp đồng nên rất khó khăn trong việc xử lý các đối tượng này về tội cho vay nặng lãi theo quy định tại Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017.

        Thứ tư, thời hạn điều tra của loại tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự ngắn, là loại tội ít nghiêm trọng nên không được áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam; ở một số vụ án lại đông bị can, bị hại và người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan (người vay tiền). Do đó, Cơ quan điều tra cần nhiều thời gian để rà soát ghi lời khai người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan và tính số tiền các bị can thu lợi bất chính; dẫn đến hết thời hạn điều tra vụ án nhưng Cơ quan điều tra chưa thực hiện hết các yêu cầu điều tra của Viện kiểm sát, buộc Viện kiểm sát phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung.

        Một số giải pháp nâng cao công tác phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm liên quan đến hoạt động “tín dụng đen”

        Thứ nhất, cần có các biện pháp làm giảm thiểu tội phạm nói chung và tội phạm liên quan đến tín dụng đen nói riêng như: Tăng cường nhận thức pháp luật cho người dân đấu tránh, phòng chống loại tội phạm này; có nhiều chính sách hỗ trợ vay vốn cho người dân để hạn chế hoạt động cho vay, cho vay nặng lãi từ những cá nhân, tổ chức tự phát; nâng cao năng lực quản lý của chính quyền, công an địa phương trong việc nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, khiếu nại, tố cáo của người dân và tình hình các đối tượng làm dịch vụ cầm đồ, đòi nợ, cho vay... tại địa bàn để kịp thời phát hiện, theo dõi và xử lý khi có vụ việc xảy ra.

        Thứ hai, cần nâng cao năng lực phát hiện và xử lý vi phạm, tội phạm liên quan đến tín dụng đen của các cơ quan chức năng, cơ quan tố tụng bằng biện pháp tăng cường hoạt động kiểm tra, trinh sát, nhất là tại các tụ điểm, địa điểm thuộc diện theo dõi, sưu tra; tăng cường khâu công tác tiếp nhận và thụ lý giải quyết đơn thư để kịp thời phát hiện, xác minh chính xác nguồn tin, xử lý theo quy định; nâng cao trách nhiệm của Viện kiểm sát trong hoạt động thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm, thực hiện kiểm sát chặt chẽ, ban hành yêu cầu xác minh có chất lượng để hướng dẫn, đôn đốc Cơ quan điều tra xác minh làm rõ có hay không có tội phạm tín dụng đen...

        Thứ ba, cần thiết bổ sung, sửa đổi hoàn thiện hệ thống pháp luật đảm bảo việc xử lý các hành vi liên quan đến tội phạm “tín dụng đen” được rõ ràng, thống nhất; nhằm tăng cường tính răn đe đối với hoạt động “tín dụng đen”; là cơ sở để các cơ quan tư pháp áp dụng triệt để, kiên quyết đấu tranh xử lý đối với loại tội phạm này, đảm bảo việc thực hiện các quy định của Nhà nước về hoạt động tín dụng.

        Thứ tư, một số giải pháp khác như tăng cường công tác đào tạo, tập huấn những người tiến hành tố tụng để nâng cao kiến thức, kỹ năng trong nhận diện và xử lý tội phạm tín dụng đen; đầu tư cơ sở vật chất, trang bị kỹ thuật phù hợp, phục vụ công tác đấu tranh phòng, chống loại tội phạm này hiệu quả hơn ...  

Phạm Thu Phương Anh - Phòng 2 

HÌNH ẢNH

ĐĂNG NHẬP

Website liên kết

Thống kê truy cập

Đang truy cập Đang truy cập : 85

Tổng lượt truy cập Tổng lượt truy cập : 768938