Bàn về quy định bắt buộc chữa bệnh của BLHS năm 2015

13/03/2020 15:27 | 810 | 0

        Quy định bắt buộc chữa bệnh trong BLHS năm 2015 (sau đây gọi tắt là BLHS) là một trong các biện pháp tư pháp được áp dụng đối với người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội (được quy định trong BLHS) trong khi đang mắc bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi; hoặc người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi có năng lực trách nhiệm hình sự nhưng đã lâm vào tình trạng mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình trước khi bị kết án; hoặc trong khi thi hành án mà mắc bệnh lâm vào tình trạng mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình thì cũng phải áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh. Như vậy, biện pháp bắt buộc chữa bệnh được áp dụng đối với bị can, bị cáo, người bị kết án tù.

        Trong phạm vi bài viết này, tác giả chỉ bàn về quy định về thời gian bắt buộc chữa bệnh đối với người bị khởi tố (bị can), người bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử (bị cáo) có được trừ vào thời gian chấp hành hình phạt tù hay không.

        Điều 49 của BLHS quy định bắt buộc chữa bệnh như sau:

        1. Đối với người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi mắc bệnh quy định tại Điều 21 của Bộ luật này, Viện kiểm sát hoặc Tòa án căn cứ vào kết luận giám định pháp y, giám định pháp y tâm thần có thể quyết định đưa họ vào một cơ sở điều trị chuyên khoa để bắt buộc chữa bệnh.

        2. Đối với người phạm tội trong khi có năng lực trách nhiệm hình sự nhưng trước khi bị kết án đã mắc bệnh tới mức mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì căn cứ vào kết luận giám định pháp y, giám định pháp y tâm thần, Tòa án có thể quyết định đưa họ vào một cơ sở điều trị chuyên khoa để bắt buộc chữa bệnh. Sau khi khỏi bệnh, người đó có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.

        3. Đối với người đang chấp hành hình phạt tù mà bị bệnh tới mức mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì căn cứ vào kết luận giám định pháp y, giám định pháp y tâm thần, Tòa án có thể quyết định đưa họ vào một cơ sở điều trị chuyên khoa để bắt buộc chữa bệnh. Sau khi khỏi bệnh, nếu không có lý do khác để miễn chấp hành hình phạt, thì người đó phải tiếp tục chấp hành hình phạt.

        Thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù.

        Như vậy, theo quy định của điều luật thì biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh được áp dụng đối với 03 trường hợp là: đối với người mắc bệnh trong tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự; đối với người có năng lực trách nhiệm hình sự nhưng trước khi bị kết án mà mắc bệnh mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình; đối với người đang chấp hành hình phạt tù mà mắc bệnh mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình. Hay nói cách khác đối với bị can, bị cáo hoặc bị án phạt tù bị mắc bệnh mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình thì Viện kiểm sát, Tòa án có thể quyết định đưa họ vào một cơ sở điều trị chuyên khoa để bắt buộc chữa bệnh.

        Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh thì có nhiều quan điểm về thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời gian chấp hành án khác nhau, cụ thể:

        - Quan điểm thứ nhất cho rằng: Thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù chỉ được áp dụng đối với người đang chấp hành hình phạt tù mà bị bệnh mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình. Bởi lẽ, theo điều luật thì thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời gian chấp hành án được quy định tại khoản 3 Điều 49 BLHS và khoản 3 áp dụng đối với trường hợp người đang chấp hành hình phạt tù; còn đối với trường hợp người bị khởi tố (bị can), người trước khi bị kết án (bị cáo) bị mắc bệnh mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình mà bị Viện kiểm sát, Tòa án quyết định bắt buộc chữa bệnh thì thời gian bắt buộc chữa bệnh không được trừ vào thời gian chấp hành án. Đây là sự bất cập của pháp luật cần được sửa đổi, bổ sung theo hướng quy định thời gian bắt buộc chữa bệnh thành một khoản riêng trong điều luật; hoặc quy định thành một điều luật riêng biệt để tránh sự hiểu lầm, đảm bảo thống nhất trong việc áp dụng pháp luật.

        - Quan điểm thứ hai cho rằng: Trong quá trình tiến hành tố tụng, người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội có năng lực trách nhiệm hình sự mà trước khi bị kết án bị mắc bệnh dẫn đến mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi thì Viện kiểm sát hoặc Tòa án ra quyết định bắt buộc chữa bệnh, thời hạn bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời gian chấp hành hình tù được áp dụng đối với 02 trường hợp là:

        + Một là đối với người phạm tội trong khi có năng lực trách nhiệm hình sự nhưng trước khi bị kết án bị mắc bệnh mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình.

        + Hai là đối với người đang chấp hành hình phạt tù bị mắc bệnh mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình.

        BLHS năm 1999 quy định thời hạn bắt buộc chữa bệnh tại một Điều luật riêng biệt (Điều 44) và được hiểu là thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời gian chấp hành án được áp dụng đối với trường hợp thực hiện hành vi phạm tội trước khi bị kết án và đối với người đang chấp hành án. Mặc dù BLHS năm 2015 không quy định thời hạn bắt buộc chữa bệnh thành một điều riêng biệt, nhưng được quy định thành một khoản riêng là khoản 3 Điều 49 BLHS.

        Sau 02 năm thực tiễn áp dụng quy định về biện pháp bắt buộc chữa bệnh, hầu hết khi tiến hành tố tụng thì Viện kiểm sát trong khi thực hiện chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử đều đề nghị Hội đồng xét xử: trừ thời gian bắt buộc chữa bệnh vào thời hạn phạt tù.

        Tác giả đồng tình với quan điểm thứ hai là: thời gian bắt buộc chữa bệnh là một biện pháp tư pháp do Viện kiểm sát, Tòa án ra quyết định áp dụng đối với bị can, bị cáo có năng lực trách nhiệm hình sự trước khi bị kết án và đối với người đang chấp hành hình phạt tù thì mới đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho họ, đồng thời đảm bảo nguyên tắc mở rộng phạm vi áp dụng quy định khác có lợi cho người phạm tội theo khoản 3 Điều 7 BLHS năm 2015. Tuy nhiên để tránh hiểu lầm và áp dụng khác nhau cũng cần phải sửa đổi bổ sung theo hướng quy định thành một khoản riêng trong điều luật; hoặc quy định thành một điều luật riêng.

        Để đáp ứng đòi hỏi thực tiễn của xã hội và thống nhất trong việc áp dụng pháp luật, giúp địa phương tháo gỡ khó khăn vướng mắc, cá nhân tác giả đề nghị các cơ quan pháp luật Trung ương có văn bản đề nghị Ủy ban thường vụ pháp luật của Quốc hội, Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao sớm có văn bản hướng dẫn việc áp dụng pháp luật và sửa đổi bổ sung về cách tính thời gia bắt buộc chữa bệnh theo một trong hai hướng sau:

        + Hướng thứ nhất: bổ sung vào Điều 49 BLHS thêm khoản 4 quy định: Thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù.

        + Hướng thứ hai: bổ sung thêm một điều luật riêng biệt thời hạn bắt buộc chữa bệnh: Căn cứ vào kết luận của cơ sở điều trị, nếu người bị bắt buộc chữa bệnh quy định tại Điều 49 của Bộ luật này đã khỏi bệnh, thì tùy giai đoạn tố tụng, Viện kiểm sát hoặc Tòa án quyết định đình chỉ thi hành biện pháp này. Thời gian bắt buộc chữa bệnh được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù.

        Trên đây là một số vướng mắc và quan điểm giải quyết trong việc áp dụng cách tính thời gian bắt buộc chữa bệnh đối với người phải chấp hành hình phạt tù. Bài viết này không tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận được sự bổ sung, góp ý của bạn đọc.  

                                                                 Đỗ Minh Tuấn - Phó Trưởng Phòng 1

HÌNH ẢNH

ĐĂNG NHẬP

Website liên kết

Thống kê truy cập

Đang truy cập Đang truy cập : 37

Tổng lượt truy cập Tổng lượt truy cập : 795992