Bàn về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong thi hành án hình sự đối với Pháp nhân thương mại.

14/05/2019 15:25 | 304 | 0

      Trong thời gian qua, nhiều đạo luật đã được sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới nhằm cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013, trong đó có các đạo luật thuộc lĩnh vực tư pháp như: Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2017), Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015, Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam năm 2015... Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2017) chứa đựng nhiều quy định mới, chưa có tiền lệ trong pháp luật hình sự nước ta, trong đó có quy định về trách nhiệm hình sự đối với Pháp nhân thương mại (PNTM).

        Thi hành án hình sự đối với PNTM là hoạt động tổ chức thi hành bản án, quyết định hình sự của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật do cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện theo một trình tự, thủ tục do luật định thông qua việc theo dõi quá trình thi hành án; giám sát đối với PNTM chấp hành án, thực hiện các biện pháp tác động buộc PNTM phải chấp hành nghiêm chỉnh các nghĩa vụ đối với việc thi hành hình phạt, biện pháp tư pháp mà Tòa án đã áp dụng đối với PNTM đó.

         1. Quy định của pháp luật về thi hành án hình sự đối với PNTM:

      * Theo Nghị quyết số 41/2017/QH14 ngày 20/6/2017 của Quốc hội khóa XIV về thi hành Bộ luật Hình sự và về hiệu lực thi hành của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự năm 2015, Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam năm 2015 thì Bộ luật Hình sự có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2018 và “Các quy định về trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại tại Bộ luật Hình sự năm 2015 không áp dụng đối với những hành vi phạm tội của PNTM xảy ra trước 0 giờ 00  phút ngày 01 tháng 01 năm 2018”. Như vậy, bắt đầu từ năm 2018, các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng xử lý hình sự đối với PNTM phạm tội. Cùng với việc bổ sung chế định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại vào Bộ luật Hình sự thì Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 cũng đã bổ sung một chương riêng (Chương 24) gồm 16 điều (từ Điều 431 đến Điều 446) để quy định về thủ tục tố tụng truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân thương mại. Trong đó có Điều 445 quy định về thẩm quyền, thủ tục thi hành án đối với PNTM như sau:

       - Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền ra quyết định thi hành hình phạt tiền đối với PNTM. Trình tự, thủ tục thi hành hình phạt tiền được thực hiện theo quy định của Luật Thi hành án dân sự.

        - Cơ quan nhà nước có thẩm quyền thi hành các hình phạt khác và các biện pháp tư pháp quy định tại Bộ luật Hình sự đối với PNTM theo quy định của pháp luật.

       Có thể thấy, quy định này còn rất chung, mang tính nguyên tắc, theo đó, trình tự, thủ tục thi hành hình phạt tiền đối với PNTM (kể cả hình phạt chính và hình phạt bổ sung) được thực hiện theo quy định của Luật Thi hành án dân sự. Còn việc thi hành 04 hình phạt khác (02 hình phạt chính và 02 hình phạt bổ sung) cũng như các biện pháp tư pháp áp dụng đối với pháp nhân thương mại như đã nêu trên thì Bộ luật chỉ quy định chung là do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thi hành “theo quy định của pháp luật”.

       * Theo quy định tại Điều 10 của Luật Thi hành án hình sự thì hệ thống tổ chức thi hành án hình sự gồm có 03 nhóm cơ quan:

        - Cơ quan quản lý thi hành án hình sự (thuộc Bộ Công an và Bộ Quốc phòng);

        - Cơ quan thi hành án hình sự, gồm: (1) các trại giam thuộc Bộ Công an; các trại giam thuộc Bộ Quốc phòng và Quân khu; (2) cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh; (3) cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện; (4) cơ quan thi hành án hình sự cấp Quân khu.

         - Cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự, gồm: (1) các trại tạm giam thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng; các trại tạm giam thuộc Công an cấp tỉnh, cấp Quân khu; (2) Ủy ban nhân dân cấp xã; (3) đơn vị Quân đội cấp trung đoàn và tương đương.

       Đây là những cơ quan có trách nhiệm trong công tác thi hành án hình sự đối với người chấp hành án là cá nhân. Vấn đề đặt ra là, để tổ chức thi hành án hình sự đối với PNTM bị kết án thì cần hình thành một hệ thống riêng hay sử dụng hệ thống tổ chức thi hành án hình sự đối với cá nhân hiện có. Việc quy định cơ quan nào chịu trách nhiệm thi hành án hình sự đối với PNTM sẽ là cơ sở để cơ quan đó chịu sự kiểm sát của Viện KSND trong việc kiểm sát việc thi hành án hình sự đối với PNTM.

        *Qua nghiên cứu, các hình phạt và biện pháp tư pháp áp dụng đối với PNTM rất đa dạng và về bản chất không giống nhau. Do vậy, các cơ quan, tổ chức trực tiếp liên quan đến việc thi hành các hình phạt và biện pháp tư pháp đối với PNTM cũng khá rộng và có thể chia thành 03 nhóm sau đây:

      (i) Nhóm cơ quan trực tiếp liên quan đến việc thi hành các hình phạt đối với PNTM, gồm có các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký kinh doanh, cấp phép,  chấp thuận cho PNTM hoạt động; cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành trực tiếp liên quan đến việc thi hành các hình phạt này;…

      (ii) Nhóm cơ quan, tổ chức trực tiếp liên quan đến việc thi hành hình phạt cấm huy động vốn, gồm có tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoặc quỹ đầu tư trực tiếp liên quan đến việc thi hành hình phạt cấm huy động vốn đối với PNTM;

      (iii) Nhóm cơ quan trực tiếp liên quan đến việc thi hành các biện pháp tư pháp, gồm có: cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành trực tiếp liên quan đến việc thi hành từng biện pháp tư pháp đối với PNTM, ví dụ như các cơ quan quản lý về xây dựng, môi trường; hải quan; kiểm lâm; kiểm ngư; quản lý thị trường; y tế; thú y; ....

       Như vậy, có thể hiểu cơ quan, tổ chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự đối với PNTM là cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành hoặc tổ chức có hoạt động trực tiếp liên quan đến việc thi hành các hình phạt, biện pháp tư pháp đối với PNTM được cơ quan có thẩm quyền giao thực hiện một số nhiệm vụ thi hành hình phạt, biện pháp tư pháp đối với PNTM, bao gồm 03 nhóm cơ quan, tổ chức sau:

            (1) Cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp phép, đăng ký kinh doanh, chấp thuận cho PNTM hoạt động;

           (2) Cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành trực tiếp liên quan đến việc thi hành các hình phạt, biện pháp tư pháp đối với PNTM;…

            (3) Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoặc quỹ đầu tư trực tiếp liên quan đến việc thi hành hình phạt cấm huy động vốn đối với pháp nhân thương mại.

         Như vậy, cơ quan có trách nhiệm thi hành án hình sự đối với PNTM gồm có 02 nhóm cơ quan:

         Một là, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh và cơ quan thi hành án hình sự cấp Quân khu. Đây là những cơ quan thi hành án chuyên trách có vai trò chủ trì, làm đầu mối trong công tác thi hành án hình sự đối với pháp nhân thương mại.

         Hai là, cơ quan, tổ chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự đối với PNTM. Đây không phải là cơ quan chuyên trách về thi hành án hình sự nhưng do các cơ quan, tổ chức này có chức năng, nhiệm vụ hoặc hoạt động trực tiếp liên quan đến việc thi hành án hình sự của pháp nhân thương mại nên được cơ quan có thẩm quyền giao thực hiện một số nhiệm vụ thi hành án hình sự.

        2. Phạm vi của công tác kiểm sát thi hành án hình sự đối với PNTM

        Từ những phân tích trên ta có thể thấy, quá trình thi hành án hình sự đối với PNTM bắt đầu khi bản án hình sự của Tòa án có hiệu lực pháp luật, Tòa án sẽ ra là cơ quan ra các quyết định thi hành án, tạm đình chỉ thi hành án, đình chỉ thi hành án... Cơ quan thi hành án cấp tỉnh, cấp quân khu và cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án được phân tích ở phần trên sẽ có trách nhiệm thi hành quyết định thi hành án của tòa án. Do đó, quá trình kiểm sát việc thi hành án hình sự đối với PNTM của Viện kiểm sát cũng sẽ bắt đầu từ khi Tòa án ra quyết định thi hành án đến khi việc thi hành án của pháp nhân kết thúc, được cấp giấy chứng nhận chấp hành xong hình phạt, biện pháp tư pháp và PNTM được xóa án tích theo quy định tại Điều 89 BLHS 2015.

         3. Đối tượng của công tác kiểm sát thi hành án hình sự đối với PNTM

       Điều 25 của Luật Tổ chức VKSND năm 2014 quy định: "Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án, cơ quan thi hành án hình sự, cơ quan, tổ chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự, người có thẩm quyền, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc thi hành án hình sự.".Theo quy định trên, đối tượng kiểm sát của công tác kiểm sát thi hành án hình sự đối với PNTM là việc tuân theo pháp luật của các chủ thể sau:

        3.1. Tòa án nhân dân: Đây là một chủ thể quan trọng trong hoạt động thi hành án hình sự, bởi lẽ rất nhiều quyết định pháp lý quan trọng trong thi hành án hình sự đối với PNTM do Tòa án có thẩm quyền ban hành như: Quyết định THA đình chỉ hoạt động có thời hạn; Quyết định THA đình chỉ hoạt động vĩnh viễn; Quyết định thi hành các hình phạt bổ sung như cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực; cấm huy động vốn; Quyết định áp dụng các biện pháp tư pháp theo quy định tại Điều 82 BLHS 2015 ….

       3.2. Các Cơ quan thi hành án hình sự cấp tỉnh, Cơ quan THA hình sự cấp quân khu; Cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự

       3.3. Cơ quan thi hành án dân sự: Cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền ra quyết định thi hành hình phạt tiền đối với PNTM bị kết án (khoản 1, Điều 445 BLTTHS 2015); có trách nhiệm thi hành các biện pháp tư pháp quy định tại Điều 47, 48 BLHS 2015, sửa đổi bổ sung 2017.

       3.4. Cơ quan quản lý Nhà nước đối với PNTM: là cơ quan phối hợp thi hành án, có trách nhiệm tổ chức thực hiện yêu cầu của cơ quan thi hành án hình sự có thẩm quyền.

       3.5. PNTM chấp hành án: Viện kiểm sát kiểm sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của PNTM chấp hành án.

        4. Nhiệm vụ và Quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong thi hành án hình sự đối với PNTM

       4.1. Nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân

       * Đối với Tòa án nhân dân: Kiểm sát việc ban hành quyết định thi hành án của Tòa án.

       - Kiểm sát Quyết định THA của Tòa án đối với PNTM: kiểm sát việc chấp hành thời hạn và thẩm quyền ra Quyết định THA; Kiểm sát việc chấp hành thời hạn gửi và nơi gửi Quyết định THA của Tòa án; Kiểm sát Quyết định thi hành án về nội dung, hình thức theo quy định.

       - Kiểm sát Quyết định đình chỉ thi hành án đối với PNTM: kiểm sát việc chấp hành thời hạn và thẩm quyền ra Quyết định đình chỉ THA; Kiểm sát việc chấp hành thời hạn gửi và nơi gửi Quyết định đình chỉ THA của Tòa án; Kiểm sát Quyết định đình chỉ THA: nội dung, hình thức theo quy định.

       - Kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong việc ban hành các quyết định về thi hành án hình sự của Tòa án.

        * Đối với cơ quan thi hành án hình sự và Cơ quan được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự:

      - Kiểm sát việc tiếp nhận bản án, quyết định THA của Tòa án; kiểm sát việc xác định người đại diện của PNTM, việc triệu tập người đại diện hợp pháp của PNTM chấp hành án hình sự và cơ quan, tổ chức liên quan để thông báo về việc thi hành án hình sự; kiểm sát việc tiếp nhận ủy thác thi hành án hình sự đối với PNTM;

       - Kiểm sát việc lập hồ sơ theo dõi chung về thi hành án với PNTM.

       - Kiểm sát việc đề nghị đình chỉ thi hành án của cơ quan thi hành án cấp tỉnh, cấp quân khu.

      - Kiểm sát việc ra Quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án trong trường hợp PNTM không chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật; Kiểm sát việc thi hành Quyết định cưỡng chế thi hành án.

       - Kiểm sát việc cấp giấy chứng nhận chấp hành xong hình phạt, biện pháp tư pháp cho PNTM sau khi kết thúc việc thi hành án;

      - Kiểm sát các Quyết định áp dụng biện pháp tư pháp của Cơ quan thi hành án hình sự đã ban hành: nội dung, hình thức của quyết định, thẩm quyền ban hành, thời hạn gửi Quyết định, nơi gửi….

       - Kiểm sát việc phối hợp giữa Cơ quan thi hành án hình sự và Cơ quan quản lý Nhà nước đối với PNTM trong việc thi hành án hình sự với PNTM thi hành án.

       - Kiểm sát việc giải quyết khiếu nại về thi hành án hình sự đối với PNTM.

       * Đối với Cơ quan thi hành án dân sự:

        - Kiểm sát việc ban hành quyết định thi hành hình phạt tiền: nội dung, hình thức, thẩm quyền ban hành, thời hạn….

        - Kiểm sát việc thực hiện thi hành hình phạt tiền theo quy định của pháp luật thi hành án dân sự.

        - Kiểm sát việc thi hành các biện pháp tư pháp đối với Pháp nhân thương mại chấp hành án.

      * Đối với Cơ quan quản lý Nhà nước đối với PNTM: Kiểm sát việc thực hiện một số biện pháp của Cơ quan quản lý Nhà nước đối với PNTM liên quan đến thi hành án hình sự với PNTM thuộc thẩm quyền quản lý, giám sát như:

       - Tiếp nhận tài liệu có liên quan từ Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, Cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu để tổ chức thi hành quyết định thi hành án đối với PNTM.

       - Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn thuộc chức năng của mình theo quy định của pháp luật chuyên ngành để thi hành án đối với PNTM.

       - Theo dõi, kiểm tra việc chấp hành án, biện pháp tư pháp của PNTM.

       - Phối hợp với Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, Cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu thực hiện cưỡng chế đối với PNTM theo quy định của Luật này và pháp luật khác có liên quan.

       - Lập hồ sơ thi hành án của PNTM liên quan đến hình phạt, biện pháp tư pháp được Tòa án giao nhiệm vụ thi hành.

       - Thông báo, sao gửi các tài liệu có liên quan cho Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, Cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu về tình hình, kết quả chấp hành án và việc thực hiện các nghĩa vụ liên quan khác của PNTM.

      - Bàn giao hồ sơ thi hành án của PNTM cho Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, Cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu để theo dõi chung và cấp giấy chứng nhận chấp hành xong hình phạt, biện pháp tư pháp.

      - Giải quyết khiếu nại trong thi hành án hình sự đối với PNTM.

       *Đối với PNTM chấp hành án: kiểm sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của PNTM chấp hành án theo quy định của Luật thi hành án hình sự sửa đổi, bổ sung, ví dụ như: Nghĩa vụ của PNTM chấp hành án: Chấp hành nghiêm chỉnh bản án; quyết định, yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền trong thi hành án đối với PNTM; Người đại diện theo pháp luật của PNTM phải có mặt theo Giấy triệu tập của Cơ quan thi hành án hình sự…

       4.2. Quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân

     - Yêu cầu Toà án nhân dân ra Quyết định thi hành án hình sự đối với PNTM phạm tội đúng quy định của pháp luật; Kiến nghị sửa đổi, Kháng nghị bãi bỏ các Quyết định có vi phạm pháp luật trong việc thi hành án hình sự; chấm dứt hành vi vi phạm pháp luật;

     - Yêu cầu Cơ quan thi hành án dân sự ra Quyết định thi hành hình phạt tiền đối với PNTM phạm tội đúng quy định của pháp luật; thi hành các biện pháp tư pháp đối với PNTM theo đúng quy định của pháp luật; Kiến nghị sửa đổi, Kháng nghị bãi bỏ các Quyết định có vi phạm pháp luật trong việc thi hành án hình sự; chấm dứt hành vi vi phạm pháp luật;

     - Yêu cầu, kiến nghị Cơ quan quản lý Nhà nước đối với PNTM thực hiện một số biện pháp liên quan đến thi hành án hình sự với PNTM thuộc thẩm quyền quản lý, giám sát.

     - Định kỳ và đột xuất kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc thi hành án của cơ quan thi hành án hình sự cùng cấp và cấp dưới, cơ quan, tổ chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự; kiểm sát hồ sơ thi hành án hình sự của cơ quan thi hành án hình sự cùng cấp và cấp dưới; cơ quan, tổ chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự.

     - Yêu cầu Toà án, cơ quan thi hành án hình sự; cơ quan, tổ chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự tự kiểm tra việc thi hành án hình sự và thông báo kết quả kiểm tra cho Viện kiểm sát; cung cấp hồ sơ, tài liệu có liên quan đến việc thi hành án hình sự;

       - Tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, tố cáo việc thi hành án hình sự đối với PNTM;

       - Khởi tố hoặc yêu cầu cơ quan điều tra khởi tố về hình sự khi phát hiện có dấu hiệu tội phạm trong thi hành án hình sự đối với PNTM theo quy định của pháp luật.

         Trên đây là trao đổi của nhóm tác giả về vấn đề “Thi hành án hình sự đối với PNTM” để bạn đọc tham khảo và cùng trao đổi.

Phòng 8 - Viện KSND thành phố Hà Nội

HÌNH ẢNH

ĐĂNG NHẬP

Website liên kết

Thống kê truy cập

Đang truy cập Đang truy cập : 42

Tổng lượt truy cập Tổng lượt truy cập : 737431